Pages Menu
Categories Menu

Most recent articles

Bibliotheken, kritische digitale geletterdheid en levenlang leren

Posted by on dec 11, 2018

Van de week las ik enkele artikelen op de website van het Media Literacy Project, onderdeel van de London School of Economics and Political Science. Erg interessant vond ik het stuk Misinformation and critical digital literacy: To trust or not to trust? van de hand van Gianfranco Polizzi. Daarin legt hij uit waarom hij zich sterk maakt voor het begrip critical digital literacy, oftewel kritische digitale geletterdheid. Volgens Polizzi heeft digitale geletterdheid namelijk niet alleen een functionele-, maar ook een kritische kant. Hij definieert het als volgt:

“Kritische digitale geletterdheid betreft het vermogen om online inhoud te evalueren in relatie tot vooringenomenheid en betrouwbaarheid. Daarnaast gaat het over het begrip van de werking van de bredere digitale omgeving (hoe werken conglomeraten als Google en Facebook) en uiteindelijk het vermogen om te kunnen doorzien dat het internet zowel mogelijkheden als valkuilen voor democratie en politieke participatie biedt.”

Deze benadering sluit mooi aan bij de anekdote die Doug Belshaw meegaf toen hij afgelopen jaar een week lang met ons werkte bij BSF. Hij vertelde over een groep migrantenvrouwen in Londen, een groep die grotendeels was verstoken van toegang tot moderne technologie (ze hadden bijvoorbeeld geen smartphone). Belshaw kon met hen echter wel een inhoudelijke discussie voeren over nepnieuws en de negatieve aspecten daarvan. Vervolgens voerden deze vrouwen deze discussie ook binnen hun eigen gemeenschap.

In de benadering van Belshaw (zie hieronder) beheersten zij daarmee een aantal aspecten van zijn gedefinieerde acht essentiële onderdelen van digitale geletterdheid, waaronder kritisch besef en maatschappelijke betrokkenheid. Praktische onbekendheid (lees: knoppenkunde) met de technologie an sich, in veel modellen vaak een minimale vereiste om voor digitaal geletterd door te kunnen gaan, is daarmee voor hem ondergeschikt aan het vermogen om het onderwerp in een politiek-maatschappelijk kader te plaatsen en actie te ondernemen. Eigenlijk gaat het daarbij over het verschil tussen een mind– en skillset en soft– en hard skills (Cognitief, Zelfvertrouwen, Kritisch en Maatschappelijk tegenover Cultureel, Creatief, Constructief en Communicatief)

Polizzi beschrijft in zijn artikel dat er in toenemende mate sprake is van een gebrek aan vertrouwen in instituties, politiek en media en dat feiten steeds vaker in twijfel worden getrokken. Een verschijnsel als ‘misinformatie’ is daarvan een resultaat en wordt door de kracht van het internet meer dan ooit tevoren uitvergroot. In een eerder artikel, Tackling fake news: towards a new approach to digital literacy, stelt hij dan ook:

“Hoewel veel gebruikers bekend zijn met deze problemen, moeten we ze nog beter ontrafelen. […] Het moet niet alleen gaan om inzicht in internetgerelateerde economische kwesties, maar ook de mate waarin we kritisch kunnen reflecteren op hoe deze kwesties gevolgen hebben voor de samenleving. Kritische geletterdheid heeft van oudsher een politieke connotatie – omdat het gaat over kritische reflectie, politieke betrokkenheid en sociale actie – waaraan het in discussies over digitale geletterdheid vaak ontbreekt.”

Polizzi stelt dat scholing in kritische digitale geletterdheid gekoppeld zou moeten worden aan scholing op het vlak van burgerschap. Uiteindelijk zou dat moeten leiden tot een reeks duurzame vaardigheden waarmee waarheidsvinding ondersteund wordt. Dit moet uiteindelijk leiden tot een toename van vertrouwen. Om in Belshaw-termen te blijven is het (ontwikkelen van de) mindset dus essentieel: waarin ligt het verband tussen digitale geletterdheid en de maatschappelijk-politieke werkelijkheid en welke rol spelen gebruikers daar zelf in?

Polizzi doet een aantal aanbevelingen om tot oplossingen te komen, inclusief het betrekken van bibliothecarissen om gebruikers (en Polizzi gaat daarbij specifiek uit van volwassenen) daarin te begeleiden. Dat past mooi bij de benadering die we bij Bibliotheekservice Fryslân hebben inzake de relatie tot digitale geletterdheid en levenlang leren (waaraan we werkten met Belshaw). Onderstaand visueel verslag van die sessie vat dat mooi samen.

Juist op het terrein van kritische digitale geletterdheid, in principe iets dat eerder te maken heeft met soft skills dan met hard skills en daarmee uitstekend past binnen informeel leren, zouden bibliotheken zich moeten profileren. Dat begint natuurlijk bij onszelf: wat vinden wijzelf van deze benadering en wat is er nodig om daarin een goede positie in te nemen? Collega’s uit de Friese bibliotheken vragen bijvoorbeeld om scholing om op het terrein van digitale privacy goed uit de voeten te kunnen, onder in relatie tot het project rondom de Data Detox Kit. Dat is het begin en uit de te volgen dialoog met onze gebruikers volgen daaruit vanzelf nieuwe stappen.

Wat is het eigenlijk een prachtige tijd om in bibliotheken te werken.



Illustratie: Edward Kobus


Waarom houdt een bibliothecaris zich bezig met digitale privacy?

Posted by on dec 5, 2018

De vraag waarom een bibliothecaris zich zou moeten bezighouden met een onderwerp als digitale privacy kwam van de week via verschillende wegen op mijn pad. Het is punt van aandacht op de werkvloer in Leeuwarden én er was sprake van een overzeese blogpost van een aspirant-jeugdbibliothecaris. Het is een signaal dat het thema bij bij bibliotheken op de agenda staat.

Als ik de vraag aan mezelf stel zou mijn antwoord zijn dat door het gebruiken van online tools en digitale hardware het verzamelen van digitale persoonsgegevens vandaag de dag een gegeven is. Vaak gebeurt dit met ons medeweten en hebben we er veel profijt van. Maar nog veel vaker gebeurt het zonder dat we het doorhebben en ontbreekt het overzicht wat er vervolgens met die gegevens gebeurt. Dat het verwerken van persoonlijke data niet alleen positieve effecten heeft wordt ons echter steeds meer helder. Lees daarvoor bijvoorbeeld Je hebt wél iets verbergen van Dimitri Tokmetzis en Maurits Martijn. Zowel de positieve als negatieve aspecten hebben invloed op ons dagelijks doen en laten en daarmee onze persoonlijke ontwikkeling. En laat het bijdragen aan dat laatste nou de primaire opdracht van bibliotheken zijn. Dat is de reden dat een thema als online privacy, omdát het effect heeft op ons leven, iets is dat bibliothecarissen moet bezighouden.

Van de week stuitte ik dus ook op een blogpost en wel van de Amerikaanse jeugdbibliothecaris-in-opleiding Hal Schrieve. Hij stelde zichzelf dezelfde vraag en koppelde dit aan een persoonlijk relaas over het werken met de Data Detox Kit van Tactical Technology én een bespreking van Cory Doctorow’s Little Brother.

Volgers van mijn blog zullen begrijpen dat dit een combinatie is die bij mij enthousiasme oproept. Belangrijker is echter dat Schrieve glashelder formuleert waarom hij het onderwerp belangrijk vindt, zowel voor hemzelf als voor tieners. En weliswaar is zijn primaire aandachtsgebied jeugdbibliotheekwerk, zijn beschrijving geldt net zo goed voor volwassenen.

Uit zijn blogpost:

Why is this important for you to do as a teen librarian?

“If I’m an adult and complacently accept the way my data is used and sold by corporations, I will have no way to prompt teenagers to ask meaningful questions about the way their data is used or the way their social media presence has grown beyond their control. Teen librarians should make teenagers aware of how they can keep their online browsing and social media presence as secure as possible, since this is an increasing part of teens’ social lives and teens have a right to privacy and autonomy.”

Schrieve beschrijft ook wat zijn ervaring is met het zelf doorlopen van het Data Detox-programma:

“Over the years, I developed certain competencies, like knowing how to scrub pictures off of certain platforms or request that accounts or names be taken down, but I mostly accepted that my data was available to corporate entities and basically not private. I think Data Detox made me confront the level to which I am complacent and frequently fail to confront/deal with my data being sold and used to track me.”

Bewustwording dus en vervolgens in staat kunnen zijn om te handelen. Niet meer en niet minder. Hij adviseert daarom ook dat zowel tieners als hun ouders (gedeeltes van) de Data Detox zouden moeten doorlopen. Ik vind het mooi om te zien dat een jonge aspirant-jeugdbibliotecaris zich met het onderwerp bezighoudt. In de blogs van de Nederlandse Jonge Bibliothecarissen ben ik het het thema helaas nog niet tegengekomen (maar dat zegt natuurlijk niet alles). Ik zal hen eens vragen waaraan dat ligt.

Rest mij alleen nog te verwijzen naar de Data Detox-site van de Friese Bibliotheken. Daar kan je, in een tempo dat bij je past, een eigen datakuur doorlopen.

Illustraties: Edward Kobus (hij maakte ze voor ons Data Detoxproject)

Werken aan de doorontwikkeling van Impact door Connectie

Posted by on dec 5, 2018

Ton Zijlstra deed verslag van de vier dagen die we met hem en het Frysklab-team besteedden aan de doorontwikkeling van ons project Impact door Connectie (oorspronkelijk een pilot voor de Koninklijke Bibliotheek). De resultaten ervan zijn te vinden op Innovatiebieb.

De Friese bibliotheken spelen graag een grotere rol bij het uitvoeren van het project, wat voor ons reden was voor een aantal zaken:

  1. De basiswaarden van het project, gebaseerd op het Networked Agency-model van Ton, weer voorop stellen en voor iedereen helder krijgen;
  2. De gezette stappen documenteren en de nog te zetten stappen beschrijven;
  3. Projectbeschrijvingen voor verschillende stakeholders opstellen (uiteenlopend van bibliotheekdirecteuren tot projectbegeleiders);
  4. De link met het (landelijk) bibliotheekinnovatiebeleid beschrijven.

Er is nog veel werk aan de winkel, omdat het project zowel inhoudelijk als praktisch veel lagen kent. Daarvoor nemen we de maand december, om in januari met de stakeholders in gesprek te gaan.

Het biedt tevens een mooi inkijkje in de keuken van het Kennis- en Innovatiecentrum bij BSF Fryslân en de manier waarop wij met projecten omgaan en sterke inhoudelijke partners betrekken.

Ton’s blogs:

Detailing Networked Agency / Impact Through Connection

Detailing Networked Agency / Impact Through Connection Pt2

Tijdens de doorontwikkeling rondde het FryskLabteam samen met Bibliotheken Noord Fryslân overigens een editie van Impact door Connectie af. Die was naar tevredenheid verlopen, gezien de uitzwaaisessie door leerlingen van de school, Boustien uit De Westereen:

Data Detox Kit: compliment van David Lankes

Posted by on dec 2, 2018

In een post op Facebook complimenteerde David Lankes de Friese bibliotheken onlangs met het Data Detox Kit-project:

 
“If librarians take privacy seriously, they should engage communities on the topic and give them tools to take control of their data…like this!!!!! Great job.”

Lankes’s opmerking was in het kader van de presentatie van het project tijdens Generation Code, waarbij onderstaande video gemaakt en gedeeld werd door Public Libraries 2020.

FabLib, (g)een Utopie: symposium over bibliotheekmaakplaatsen in Utopia Aalst

Posted by on dec 1, 2018

Op 29 november vond in de práchtige bibliotheek van Aalst, Utopia, het symposium FabLib, (g)een Utopie plaats. Het symposium werd georganiseerd door FabLab Factory en Utopia Aalst en zij deden dat op uitmuntende wijze.

De bezoekers konden zich de hele dag tegoed doen aan praktische en strategische workshops, verzorgd door aanbieders uit Vlaanderen en Nederland. Denk daarbij aan onder andere CultuurConnect, Maakplaats021, Coda Apeldoorn en vanzelfsprekend FabLab Factory. Wijzelf (Aan Kootstra en ikzelf) vertelden over het concept van de Maker Party, dat we voor de Friese Bibliotheken uitvoerden bij Bibliotheekservice Fryslân (en in het voorjaar voor Nederlandse collega’s).

Daarnaast was een aantal mobiele labs aanwezig, waaronder FryskLab, tezamen met de Steam Machine van FabLab Factory en Bart Bakker’s MakerKar. Ikzelf mocht ervaringen delen in het plenaire startdebat, samen met Stijn de Mil en Luckas Vander Taelen en gemodereerd door Arnoud Van Der Straeten (Diensthoofd bibliotheek Aalst). De integrale video ervan vind je hieronder.

Over FabLib

FabLib (fabrication library) is ontstaan ​​uit de gedeelde ambitie tussen Frysklab (Bibliotheekservice Fryslân) en FabLab Factory om goede service aan te bieden aan bibliotheken met een makerspace. De inhoud en ervaring die FabLab Factory en FryskLab door de jaren heen hebben ontwikkeld, worden samengebracht in FabLib. Op deze manier kan een compleet, kwalitatief proces worden aangeboden, met aandacht voor strategische planning, programmering van activiteiten, technische ondersteuning voor werknemers en onderhoud van machines. Je kan er hier meer over lezen.

Pin It on Pinterest

Share This