Prioriteitsstelling digitale bibliotheek onder vuur: mijn volledige antwoorden

Posted by Jeroen de Boer on mrt 13, 2013

In de meest recente editie van Bibliotheekblad is een artikel verschenen, getiteld Prioriteitsstelling digitale bibliotheek onder vuur, waarvoor ik vragen beantwoordde. In het artikel is daarvan natuurlijk een selectie gemaakt, dus bij deze mijn volledige antwoorden.

1)    Wat is je functie binnen de (openbare) bibliotheek?
Ik ben domeinspecialist nieuwe media bij Bibliotheekservice Fryslân.

2)    Waarom ben je met OpenBibliotheek gestart? Wat houdt het initiatief in, wat heb je er tot nu toe mee bereikt en wat zijn je plannen voor de toekomst?
Met OpenBibliotheek lichten we een tipje van de sluier op van de rijkdom aan vrije bronnen op het web. Ik heb het initiatief ervoor genomen omdat ik vond (en vind) dat een onderwerp als internetvrijheid door bibliotheken niet of nauwelijks als punt van aandacht wordt gezien. Het lijkt erop dat de belangen van uitgevers voorrang hebben op de vrije toegang tot informatie. Ik begrijp heus dat dit een lastig te manoevreren terrein is voor de onze onderhandelaars uit de bibliotheeksector, maar het stemt me droevig dat er vanuit deze organen geen enkele geluid naar buiten komt dat het belang van internetvrijheid onderschrijft. Wat met OpenBibliotheek beoogd wordt is het openen van de discussie omtrent dit onderwerp. Dat gebeurt echter nog steeds veel te weinig.

3)    Ben je het eens met de stelling van Thijs Kuipers, directeur van Bibliotheek Eindhoven, dat je tot in je tenen de digitale media moet beheersen, omdat je anders niet geschikt bent voor bibliothecaris?
Ja, daarmee ben ik het eens. Hoe je het ook wendt of keert: informatie en content wordt digitaal en maakt daarmee deel uit van een nieuw ecosysteem van uitwisseling en sharing. Bibliothecarissen zouden er als de kippen bij moeten zijn om die veranderingen kritisch te bekijken vanuit het punt van informatiespreiding en kennisvergaring, maar daarvoor moet je je allereerst als gebruiker volledig vrij kunnen bewegen in die nieuwe wereld. Als je daar uit eigen beweging buiten plaatst neem je het vak dat je uitoefent eenvoudigweg niet serieus. Ik vind echter dat beheersen in de zin van knoppenkennis zeker niet genoeg is. Beheers je digitale media tot in je tenen als je een Facebookpagina kunt aanmaken of en Dropbox syncen met je mobiele telefoon? Nee, je moet antwoord kunnen geven of een mening kunnen formuleren over de voors en tegens van dat soort services voor jezelf, je werk en voor je klanten. Ik vind dat zaken als social media nog teveel in het licht van marketing worden bezien. Daarmee is niks mis, maar laten we ons bijvoorbeeld ook eens afvragen of een netwerk als Facebook, vanuit het punt van privacy, spoorslags door bibliotheken omarmd zou moeten worden.

4)    Waarom komen volgens jou digitale initiatieven maar heel erg moeizaam van de grond?
Het lijkt erop dat er nog steeds de gedachte bestaat dat initiatieven centraal opgezet en aangestuurd moeten worden. Vanuit de historie van de organisatie van het bibliotheekwerk bezien is dat het meest vertrouwd, maar het staat haaks op de wijze waarop het web vandaag de dag functioneert en de geweldige, vaak open source instrumenten, die voorhanden zijn om projecten op te starten. Daarnaast ben ik bang dat het eenvoudigweg ontbreekt aan kennis en daarmee meninsgvorming over issues die een initiatief verdienen. Een site opzetten kunnen we allemaal (laten doen), maar waarheen en waarvoor?

5)    Denk je dat de rol van de openbare bibliotheken op digitaal vlak überhaupt nog toekomst heeft?
Ja. Als je kijkt naar de projecten waarmee bijvoorbeeld Bibliotheek.nl bezig is denk ik dat zeker. Ik vind dat de wijze waarop zij omgaan met het ontsluiten van informatie en de koppeling van bronnen op basis van open standaarden alle lof verdient. In dat geval gaat het echter in hoofdzaak om de technische invulling.

Waar bibliotheken wat mij betreft nog veel te veel laten liggen is een stellingname die fundamenteel inhoudelijk van aard is. Wat vinden wij bijvoorbeeld van DRM op ebooks? Zouden wij afgesloten boeken in onze boekenkast ook zo gemakkelijk accepteren? Of laten we eens een stevige discussie voeren over internetfilters in de bibliotheek, zonder daarbij te verzanden in beheersmatige aspecten. Waarom zijn bittorrentsites in bibliotheken bijvoorbeeld vaak geblokkeerd? Als we met z’n allen claimen dat mediawijsheid één van onze kerndoelen is eist dat wat mij betreft inhoudelijke discussies over de bibliotheek in relatie tot privacy, internetvrijheid, drm etc.