Pages Menu
Categories Menu

Posted by on feb 21, 2014

Bibliotheekwerk in transitie – 7. Van… Meningen Naar… Argumenten

Bibliotheekwerk in transitie – 7. Van… Meningen Naar… Argumenten

Achter alles wat we met elkaar delen staat een mens van vlees en bloed. Kijkend naar het internet is er, omdat het terecht wordt gezien als een onuitputtelijke bron van kennis en informatie, een tijd lang gesproken over de grootst denkbare bibliotheek. Zo eenvoudig ligt het echter niet.

Eli Pariser toonde met zijn filter bubbles aan dat de rol van commerciële partijen bepalend kan zijn voor wat het web je aan informatie biedt. Voor een deel kunnen we dit oplossen, maar als gebruiker wordt je in een reactieve positie gemanouvreerd: we gaan op zoek naar technologie die het zoekproces onafhankelijker maakt en moeten maar hopen dat het daarmee goed komt. De onafhankelijkheid die bibliotheken nastreven wordt in feite tegengewerkt door de meest gangbare zoekmachines en sociale netwerken.

Het gemak van het elkaar online kunnen vinden faciliteert het uitwisselen van feiten en meningen. Gebruikers zelf zijn er daardoor echter ook voor een groot deel debet aan dat het web niet functioneert zoals het idealiter zou moeten. Het is namelijk heel menselijk dat we eerder in gesprek gaan met een gelijkgestemde dan met iemand die ver van je af staat.

David Weinberger gaat in zijn boek Too Big To Know in op dit verschijnsel en betitelt de omgeving waarin gelijkgestemden elkaar opzoeken als echo chambers: iets waarmee we het eens zijn horen we het liefst zo vaak mogelijk, want niets is prettiger dan zelfbevestiging. In echo chambers schuilt volgens Weinberger een potentieel gevaar (al stelt hij ook dat het verschijnsel zo nieuw is dat we pas over enige tijd de consequenties ervan kunnen ervaren):

If the Net is creating more echo chambers, the biggest loser will be democracy, for the citizenry will be polarized and thus be less able to come to agreement, and to compromise when it cannot.

4301281196_508c52a617_o

Afbeelding: Bobbi Newman via Compfight cc

 

Weinberger ziet het daarom als een uitdaging voor bibliotheken om zich te manifesteren binnen sociale netwerken en het web in het algemeen en bij te dragen aan nuancering. Een prachtige manifestatie van een manier waarop dat kan vind ik TV News van het Internet Archive. TV News werd opgezet ten tijde van de vorige Amerikaanse presidentsverkiezingen en fungeerde als een fact-checking tool. Middels deze omvangrijke en diverse databron (ruim 540.000 op trefwoorden doorzoekbare televisieuitzendingen) kregen gebruikers een instrument aangereikt om hun gedachten te vormen en meningen gefundeerd aan te scherpen.

Met het aanbieden van een tool als TV News faciliteert de bibliotheek het voeren van feitelijke discussies en beantwoordt het precies aan de kernwaarde van onafhankelijke partner in het democratische proces. Het zou daarom mijn grote wens zijn dat bibliotheken in Nederland gebruik zouden kunnen maken van de omroeparchieven (in ieder geval de publiek, maar waarom ook niet de commerciële) om zoiets ook in Nederland te kunnen realiseren. Lokale fysieke bibliotheken zouden zo’n databron vervolgens kunnen inzetten als voeding van- én controleinstrument bij de debatfunctie.

 

Bibliotheekwerk in transitie – 8. Van… Passief Naar… Creatief

Wil je ook je licht laten schijnen over Bibliotheekwerk in transitie? Voeg je bijdrage dan toe aan dit publieke Google Doc

 

Afbeelding: Eric.Parker via Compfight cc

Read More

Posted by on feb 19, 2014

Gratis te downloaden: David Lankes – Expect More

Gratis te downloaden: David Lankes – Expect More

Sinds publicatie in 2012 is Expect More van David Lankes enkele duizenden keren over de toonbank gegaan. Om het zoveel mogelijk bibliothecarissen mogelijk te maken het boek ook te lezen is besloten het als gratis download aan te bieden. Ook wordt vrijblijvend gevraagd aan te geven waar het boek verbeteringen behoeft

In Expect More: Demanding Better Libraries For Today’s Complex World, David Lankes, winner of the 2012 ABC-CLIO/Greenwood Award for the Best Book in Library Literature, walks you through what to expect out of your library. Lankes argues that, to thrive, communities need libraries that go beyond bricks and mortar, and beyond books and literature. We need to expect more out of our libraries. They should be places of learning and advocates for our communities in terms of privacy, intellectual property, and economic development.

De enige voorwaarde die Lankes stelt is een berichtje achter te laten waarvoor je Expect More gebruikt. Kleine moeite toch? De verschillende downloads:

Boek als PDF Formaat
Boek als MOBI
Boek als ePub
Boek als iBook

bron: blog David Lankes

 

Read More

Posted by on feb 19, 2014

Bibliotheekwerk in transitie – 5. Van… Ordening Naar… Context

Bibliotheekwerk in transitie – 5. Van… Ordening Naar… Context

Eigenlijk alle bibliotheken bestaan nog grotendeels uit ruimtes met boekenkasten. Om het gebruikers, maar zeker ook medewerkers van een bibliotheek gemakkelijk te maken objecten te vinden wordt gebruik egemaakt van het zogenaamde SISO-systeem. In Nederland wordt deze auteursrechtelijk beschermde systematiek beheerd door NBD-Biblion en dit jaar komt het digitaal beschikbaar. Ja, u leest het goed: tot op heden is het alleen in te zien als een losbladig fysiek document en mag het niet zonder toestemming worden aangepast. Veranderingen, bijvoorbeeld omdat maatschappelijke ontwikkelingen daarom vragen, worden landelijk uitgerold.

Behalve de moeizame aanpasbaarheid van het systeem is er meer kritiek op SISO en met de hausse van retailbibliotheken zal dat naar verwachting alleen maar toenemen. Het is dus de vraag hoe houdbaar het streven naar ordening überhaupt nog is, want de rigiditeit van het kwalificatiesysteem en de wens gebruikers “met goedgevulde tassen” de bieb te zien verlaten is groot. Voorgaande quote is overigens afkomstig van retailvoorvechtster Hanneke Kunst die de kwaliteit van een bibliotheek afmeet aan het aantal uitleningen. “Een tevreden klant is een lenende klant” zou zo maar haar credo kunnen zijn.

Het loslaten van ordening (niet in het systeem, maar wel ‘op de vloer’) leidt ontegenzeggelijk tot stijging van de uitleningen, zij het dat het bijna altijd een tijdelijke is. Deze kortstondige en lokale successen verhullen dus niet dat de landelijke tendens van het aantal uitleningen dalend is. Dat tij is niet meer te keren en biedt daarmee ruimte om ons weer te richten op onze kerntaak: het spreiden van kennis en informatie om daarmee de gebruiker volwaardig te laten participeren in de maatschappij.

Gelukkig schuilt de toekomst van bibliotheken niet in een keuze tussen oplossingen inzake de rigiditeit van SISO of keuze voor de ‘flexibele’ retailbieb. Het contextualiseren van kennis en informatie is daarentegen wél één van de kapstokken waaraan de kernfunctie opgehangen kan worden. Dat proces werkt wat mij betreft twee kanten op:

1. het bieden van context omtrent maatschappelijke ontwikkelingen (zowel reactief als proactief) en daaruit voortkomende vragen kunnen beantwoorden.
2. het bieden van context vanuit de aanwezige collectie.

Beide maken voor de volle 100% gebruik van de vaardigheden van de informatieprofessional en zelfs meer dan dat: om aan deze contextualiseringstaak te kunnen voldoen zijn nieuwe competenties nodig. Deze vaardigheden van de 21e eeuw worden vooral toegepast voor onderwijsvernieuwing, maar zijn door het Amerikaanse Institute of Museum and Library Services ook toegespitst op informatieprofessionals. Werk aan de winkel, want de competentielijst is imposant. Om goed te kunnen contextualiseren zijn bijvoorbeeld vergaande vaardigheden op het gebied van media- en technologiewijsheid nodig. Daarnaast is het noodzakelijk goed te kunnen anticiperen en reageren op bredere maatschappelijke ontwikkelingen en deze in een lokale context te kunnen inpassen. Dat vraagt ook om (cultureel) ondernemerschap en het kunnen aangaan van samenwerking met externe partners.

Kijkend naar contextualisering van de eigen collectie grijp ik graag terug op een aantal eerdere blogposts die ik daarover schreef, met name De bibliotheek vormt de context (mei 2010 alweer, wat vliegt de tijd). Wanneer steeds meer informatie eenvoudiger beschikbaar komt ligt het onderscheidend vermogen van de bibliotheek niet in het bieden van toegang tot die (digitale) content, maar gaat het om het creëren van toegevoegde waarde. Contextualiseren, zij het verweven in technologie, via een bibliothecaris van vlees en bloed, of door het specifieke gebruik van een gebouw, wordt daarmee het unique selling point van de bibliotheek.

Gelukkig maakt contextualisering deel uit van de nieuwe bibliotheekvisie zoals die is opgesteld door SIOB. De conclusie van het rapport Verkenning contextualisering luidt:

Uit de gesprekken gevoerd met partijen binnen en buiten het bibliotheekveld blijkt dat men vindt dat bibliotheken de krachten moeten bundelen en hun unieke infrastructuur moeten benutten om hun klanten op maat te bedienen. Bibliotheken kunnen hun imago van betrouwbaar, degelijk en onafhankelijk maximaal benutten. Bovendien werd duidelijk dat verschillende partijen van buiten de bibliotheekwereld graag bereid zijn tot samenwerking, als wordt uitgegaan van ieders expertise en er een klimaat van gelijkwaardigheid wordt gecreëerd.

Applaus!, zij het dat het begrip contextualisering in het rapport wel een heel stevige technologische inslag heeft. Gelukkig wordt ook onderkend dat medewerkers een rol in het proces hebben, maar dat daarvoor opleiding noodzakelijk is. Om mee te kunnen gaan in de maatschappij van nu en straks is dat echter sowieso een vereiste.

Morgen:
Bibliotheekwerk in transitie – 5. Van… Antwoorden geven Naar… Vragen stellen

Wil je ook je licht laten schijnen over Bibliotheekwerk in transitie? Voeg je bijdrage dan toe aan dit publieke Google Doc

 

Afbeelding: Context Travel via Compfight cc

Read More

Posted by on feb 16, 2014

Bibliotheekwerk in transitie – 2. Van… Voor de gebruiker Naar… Door de gebruiker

Bibliotheekwerk in transitie – 2. Van… Voor de gebruiker Naar… Door de gebruiker

Iedereen een bibliothecaris? In de oude zin van het woord misschien nog niet, maar de gereedschappen om bibliothecaris te spelen komen steeds sneller en gebruiksvriendelijker beschikbaar. Oude zin van het woord betekent in dit geval overigens (met dank aan Rob Bruijnzeels) Verzamelen – Ontsluiten – Beschikbaar stellen (VOB). Toevallig? Hoe het ook zij: het doorlopen van de gehele drietrapsketen VOB door gebruikers zie ik nog niet gelijk groots ontstaan, maar op elementen ervan zijn er wel degelijk niet te negeren ontwikkelingen waar te nemen. Bibliotheken kunnen en moeten hiervan leren.

Binnen bibliotheken lijkt een groeiende bijdrage van gebruikers in het bijdragen aan collectievorming nauwelijks voor te komen. De Centrale Discotheek Rotterdam (CDR) reageerde bijvoorbeeld afwijzend toen ze tijdens een seminar over streaming muziek werd gevraagd of gebruikers ook mochten bijdragen aan de site. “De redactie wist zelf genoeg”. Bij een project waaraan ik zelf werkte, het Frysk Muzyk Argyf, speelt precies hetzelfde. Juist omdat het een lokaal archief betreft wilde ik graag de site in ieder geval zó laten opzetten dat (op termijn) gebruikers zelf konden bijdragen. “Maar dan kunnen we niet controleren of er wel de juiste dingen geplaatst worden“, was de reactie. Einde verhaal. Het resultaat mag er nog steeds zijn, maar er kan zoveel meer. Kijk bijvoorbeeld naar Middelburg Dronk van kompaan Edwin. Of naar de Petrucci Muziekbibliotheek, het grootste bladmuziekarchief ter wereld. Samengesteld door vrijwilligers, maar zeker in het geval van Petrucci, op een wijze waarvan een progressieve professionele bibliothecaris slechts blij kan worden.

De CDR, als zelfstandige stichting, kan helemaal zelf beslissen wat zij doet. In een breder bibliotheekperspectief is het echter hoog tijd gebruikers wel bij het collectieproces te betrekken en ze iets te laten doen wat bibliotheken jaren geleden hebben ‘geschonken’ aan de NBD: het produceren van beschrijvingen, biografieën, recencies etc. Iedere bibliothecaris zal bevestigen dat het maken van deze content eigenlijk tot het basiswerk behoorde, maar nu nemen we het af van een commerciële partij. Dat is op zich niet kwalijk, want als de kwaliteit goed is hebben beide partijen én de gebruiker er baat bij. Het probleem is echter dat bibliotheken nauwelijks meer over eigen content en data beschikken. In het licht van onze publieke taak is dat sowieso discutabel. Bij de ontwikkeling van nieuwe digitale diensten is dat ook een groot nadeel, omdat er altijd kosten gemaakt moeten worden voor de aanschaf van deze data. En laat het internet nu draaien op data en het ultieme internet op de vrije beschikbaarheid daarvan. Daaraan kunnen we in de huidige situatie dus nauwelijks bijdragen.

Gelukkig zijn er buiten bibliotheekland tal van initiatieven waarbij gebruikersparticipatie gewenst of zelf fundamenteel is. Wikipedia is daarvan natuurlijk het beste voorbeeld. Dat bibliotheken en archieven ervoor kiezen zogenaamde Wikipedians-in-residence aan te nemen is een prachtige ontwikkeling. De huidige status van het project Wiki loves bieb is sluimerend, maar het spreekt voor zich dat ik een groot voorstander ben van de combinatie. Gebruikers worden ook ‘opgevoed door diensten als Twitter en Facebook. Het taggen van tweets en statusupdates is in feite niets anders als het proces van metadateren. Dat op deze manier automatisch collecties gemaakt worden wordt misschien niet gelijk zo gezien als de huis-, tuin- en keukengebruiker. Het komt er echter op neer dat iedereen kan bijdragen aan het vormen van openbaar beschikbare contentverzamelingen. Het nadeel is echter dat niemand weet wat er met deze collecties gebeurt wanneer de bedrijven erachter mochten verdwijnen. Eveneens is niet inzichtelijk hoe de systemen gebouwd zijn en moeten we maar vertrouwen op de goede bedoelingen.

Daar ligt dus een grote kans en uitdaging voor de bibliotheek. Wanneer bibliotheken willen profiteren van de rol van de gebruiker als producent moet ze er alles aan doen deze actief te betrekken. Hoe? Natuurlijk allereerst door uit te dragen dat de bijdragen welkom zijn. We hebben de wijsheid al lang niet meer in pacht, onder andere doordat we veel zelf uit handen hebben gegeven (NBD). Een lichte pas op de plaats in tegenstelling tot een wij-weten-het-best-attitude is hier op zijn plek. Daarnaast moeten onze systemen zo ontwikkeld zijn dat ze gebruikersparticipatie ondersteunen (ópen dus) en moet de bibliotheek zich nog veel meer inhoudelijk manifesteren op de platforms waarop onze gebruikers al actief zijn. In wezen is dit de bibliotheek-als-platformtheorie van David Weinberger (zie hieronder). Hij stelt terecht dat het aansluiten op genetwerkte kennis een grote, maar zeker geen kansloze missie voor bibliotheken is.

Morgen Bibliotheekwerk in transitie – 3. Van… Collectie is eindproduct Naar… Collectie is grondstof

Wil je ook je licht laten schijnen over Bibliotheekwerk in transitie? Voeg je bijdrage dan toe aan dit publieke Google Doc

Afbeelding: Hc_07 via Compfight cc

Read More

Posted by on feb 15, 2014

Bibliotheekwerk in transitie – 1. Van… Distributie Naar… Kennis maken

Bibliotheekwerk in transitie – 1. Van… Distributie Naar… Kennis maken

Het is iets dat we als bibliotheken tot in de puntjes beheersen: het logistieke systeem waarbij boeken en andere media van A naar B worden verplaatst middels transportbusjes (interbibliothecair leenverkeer, of IBL). Steeds meer begint echter de vraag te spelen of IBL wel iets is dat past bij deze tijd en eveneens of er inmiddels geen partijen actief zijn die dat logistieke proces nog beter beheersen dan wij (bijvoorbeeld omdat het hun core business is). Je kan dan twee dingen doen:
1. doorgaan met waar je mee bezig bent en trachten dat zoveel mogelijk efficiënter te maken, of
2. de fundamentele vraag stellen of een distributiesysteem als IBL iets is wat onlosmakelijk aan de bibliotheek verbonden is.

Van oudsher staan bibliotheken voor het toegang bieden tot kennis en informatie. IBL is het antwoord op de vraag boeken als belangrijke informatiedragers bij gebruikers terecht te laten komen. Maar het monopolie van het boek als voornaamste vehikel voor kennisoverdracht begint stukje bij beetje af te kalven. Het internet en online informatievoorziening worden steeds belangrijker en komen in toenemende mate in het domein van de traditionele bibliotheekgebruiker. Daaraan doen bibliotheken zelf mee, bijvoorbeeld met het ebookplatform, maar commerciële aanbieders zingen meer dan een stevig deuntje mee (denk aan Spotify of Netflix, of het aangekondige ebookplatform van enkele grote uitgevers).

Tegelijkertijd is internet een platform voor andere distributievormen. Bij Bibliotheekservice Fryslân starten we binnenkort met een project rondom printing on demand. Deze ontwikkeling van het ter plekke printen van digitale objecten is in feite een andere manifestatie van IBL, zij het dat beperkingen rondom auteursrecht een 100% uitwisseling van titels nog deels in de weg staan. Internet biedt het gebruikers ook de mogelijkheid zelf in de huid van producent te kruipen. Dat uit zich in online markplaatsen voor fysiek gemaakte ambachtelijke producten (Etsy bijvoorbeeld), maar ook in webomgevingen waar digitale ontwerpen (al dan niet tegen betaling) beschikbaar worden gemaakt. Voorbeelden daarvan zijn Thingiverse of de website Instructables. Deze laatste twee zijn manifestaties van de maker movement, een beweging die is gebouwd op het fundament van digitale fabricage, gekoppeld aan een heilig geloof in de gedachte dat dit delen is gestoeld op open principes.

Het interessante aan de Thingiverse’s van deze wereld is dat distributie en maken/productie hand in hand gaan. Ook verdwijnt langzamerhand het onderscheid tussen gebruiker en maker, in die zin dat een gebruiker ook zelf producent kan worden. Geheel online is dat verschijnsel al veel langer zichtbaar, denk bijvoorbeeld aan Youtube, maar het interessante is dat het nu weer tastbaar wordt in het fysieke domein. Enerzijds door fysieke producten, anderzijds door de behoefte te leren van en samen te werken met mensen van vlees en bloed. En, heel belangrijk, om gebruik te kunnen maken van middelen om zelf te kunnen produceren, ook als je daar zelf de mogelijkheid niet toe hebt.

In dat laatste hebben bibliotheken altijd proberen te voorzien, natuurlijk met boeken, maar ook met computers en toegang tot het internet. Het begrip kennis maken is echter ook bij uitstek van toepassing op makerspaces/FabLabs. Het credo van ons project FryskLab luidt niet voor niets: Het kennis maken en delen van de toekomst. De rol die wij daarbij vanuit de bibliotheek innemen is die van facilitator, zowel op het vlak van fysieke mogelijkheden (machines, gereedschappen etc.),  maar we willen ook (samen met anderen) invulling geven aan scholing en ondersteuning.

In het geval van FryskLab voorzien we ook in onze eigen distributie van dat fysieke deel middels een bus, maar die keuze is het resultaat van een lokale afweging. Waar het om gaat is dat de bibliotheek haar gebruikers in staat stelt te kunnen maken en zo te kunnen bijdragen aan wat de bibliotheek biedt. Dat is een mooi bruggetje naar de veranderende rol van die gebruiker, dus morgen Bibliotheekwerk in transitie – 2. Van… Voor de gebruiker Naar… Door de gebruiker

Wil je ook je licht laten schijnen over Bibliotheekwerk in transitie? Voeg je bijdrage dan toe aan dit publieke Google Doc

 

Afbeelding: StockMonkeys.com via Compfight cc

Read More

Posted by on feb 14, 2014

Bibliotheekwerk in transitie: uitwerking in negen stappen

Bibliotheekwerk in transitie: uitwerking in negen stappen

Rob Bruijnzeels en ikzelf waren gisteren te gast bij Bibliotheek Groningen. De reden daarvoor was ons licht te laten schijnen over de functie van de bibliotheek in het momenteel in aanbouw zijnde Groninger Forum. Dit complex gaat ruimte bieden aan verschillende organisaties, waaronder, naast de bibliotheek, bijvoorbeeld ook een filmhuis en een debatcentrum.

We waren beide gevraagd, voorafgaand aan het gesprek met directie en een aantal medewerkers, ieder een korte presentatie te geven. Rob gebruikte in de zijne onder andere de slide die je hieronder ziet. Omdat ik de observaties erg prikkelend vind wil ik de komende dagen het rijtje afgaan. Op basis van hoe ik er tegenaan kijk en indien mogelijk het liefst gerelateerd aan mijn eigen ervaringen werk ik ze één voor één uit.

Morgen dus deel 1:
Bibliotheekwerk in transitie – Van… Distributie Naar… Kennis maken

En dat daarna iemand anders het stokje overneemt?

[update 27/2/2014: alle blogs staan hier]

2014-02-13 12.06.05

Read More

Pin It on Pinterest