Pages Menu
Categories Menu

Posted by on feb 22, 2014

Bibliotheekwerk in transitie – 8. Van… Passief Naar… Creatief

Bibliotheekwerk in transitie – 8. Van… Passief Naar… Creatief

Creatief zijn en lef tonen: een garantie voor succes is het niet, maar wel een sterke basis om vanuit te starten. Ik kan er niets aan doen, maar ook geleid door de actualiteit haal ik weer een initiatief van Brewster Kahle aan. Vanmorgen in mijn twitterstream:

https://twitter.com/EricHennekam/status/437153784318668800

 

Kahle zag enkele jaren terug met lede ogen aan dat bibliotheken maar moeizaam toegang kregen tot ebooks. Met zijn eigen Internet Archive in de achterzak bedacht hij een manier om leescontent daarvan speciaal voor bibliotheken toegankelijk te maken. Dat werd Open Library. De collectie bestaat allang niet meer alleen uit boeken uit het publieke domein. Door het succes ervan is Kahle ook in staat goede afspraken te maken met commerciële uitgevers.

Elke bibliotheek die dat wil kan de collectie, desgewenst via eigen publiekscatalogus, aanbieden. De enige voorwaarde om mee te doen is het doneren van minimaal één titel aan de collectie. Ik spreek uit eigen ervaring dat dat een eitje is. Onbegrijpelijk dus dat de bibliotheek in Leeuwarden nog steeds de enige Nederlandse bieb is die er gebruik van maakt. Of er ook nagedacht wordt over een koppeling tussen Open Library en de Nationale Bibliotheek Catalogus is mij onbekend, maar het lijkt mij een prachtige mogelijkheid om het aanbod aan ebooks substantieel uit te breiden. Is het echt creatief? Nee, dat niet, maar het gaat wel om het pakken van een kans.

Eveneens vanmorgen las ik een bijdrage van een Onafhankelijk Horeca & Hospitality-adviseur op het blog van Joost Heessels. In De toekomst van de bieb spreekt hij over de kans voor bibliotheken om een “creatief alternatief voor het ontwijken van verveling te zijn“. Het begrip creatief wordt vervolgens uitgewerkt in een hele trits oplossingen die in veel gevallen reeds gemeengoed zijn: goede wifi, lekkere koffie en thee, toegang tot (e)content, ontmoetingsplek en betaalgemak. Het creatieve deel hiervan is mij dus onduidelijk. De bijdrage eindigt met deze paragraaf:

Toegang, gezamenlijk “eigenaarschap”, on demand, creatief, gevoel, ontspanning, ontmoeting, flexibel, gemak, waarde. Zomaar een paar kernwoorden die aangeven dat de bieb van de toekomst niet iets koud collectiefs van de overheid moet zijn met uitgeklede basisfaciliteiten, maar juist van voor en door mensen zelf. Waarmee de waarde bepaald wordt door de waarde die ze weet toe te voegen aan haar gebruikers en haar morele eigenaars.

Juist in die laatste zin schuilt natuurlijk de uitdaging. Ik begin echter zo langzamerhand op het punt te komen om het feit dat bibliotheek in de hoek zit waar de klappen vallen te wijten aan de wijze waarop we ons verhaal vertellen.

https://twitter.com/francienvb/status/436522911772721152

Het feit dat ‘onze’ VOB haar adresboekje op Twitter loslaat om BN-ers te vragen een manifest te ondertekenen is een absoluut zwaktebod vergeleken met de echte gebruiker die zich bezorgt uit om het sluiten van een wijkvestiging (lees haar ingeschreven brief hier). Wat wordt de creatieve slag van bibliotheken om deze oprechte betrokkenheid te kanaliseren in één krachtig signaal?

Morgen:

Bibliotheekwerk in transitie – 9. Van… Centraliseren Naar… Differentiëren

Wil je ook je licht laten schijnen over Bibliotheekwerk in transitie? Voeg je bijdrage dan toe aan dit publieke Google Doc

 

Afbeelding: Domiriel via Compfight cc

Read More

Posted by on feb 21, 2014

Bibliotheekwerk in transitie – 7. Van… Meningen Naar… Argumenten

Bibliotheekwerk in transitie – 7. Van… Meningen Naar… Argumenten

Achter alles wat we met elkaar delen staat een mens van vlees en bloed. Kijkend naar het internet is er, omdat het terecht wordt gezien als een onuitputtelijke bron van kennis en informatie, een tijd lang gesproken over de grootst denkbare bibliotheek. Zo eenvoudig ligt het echter niet.

Eli Pariser toonde met zijn filter bubbles aan dat de rol van commerciële partijen bepalend kan zijn voor wat het web je aan informatie biedt. Voor een deel kunnen we dit oplossen, maar als gebruiker wordt je in een reactieve positie gemanouvreerd: we gaan op zoek naar technologie die het zoekproces onafhankelijker maakt en moeten maar hopen dat het daarmee goed komt. De onafhankelijkheid die bibliotheken nastreven wordt in feite tegengewerkt door de meest gangbare zoekmachines en sociale netwerken.

Het gemak van het elkaar online kunnen vinden faciliteert het uitwisselen van feiten en meningen. Gebruikers zelf zijn er daardoor echter ook voor een groot deel debet aan dat het web niet functioneert zoals het idealiter zou moeten. Het is namelijk heel menselijk dat we eerder in gesprek gaan met een gelijkgestemde dan met iemand die ver van je af staat.

David Weinberger gaat in zijn boek Too Big To Know in op dit verschijnsel en betitelt de omgeving waarin gelijkgestemden elkaar opzoeken als echo chambers: iets waarmee we het eens zijn horen we het liefst zo vaak mogelijk, want niets is prettiger dan zelfbevestiging. In echo chambers schuilt volgens Weinberger een potentieel gevaar (al stelt hij ook dat het verschijnsel zo nieuw is dat we pas over enige tijd de consequenties ervan kunnen ervaren):

If the Net is creating more echo chambers, the biggest loser will be democracy, for the citizenry will be polarized and thus be less able to come to agreement, and to compromise when it cannot.

4301281196_508c52a617_o

Afbeelding: Bobbi Newman via Compfight cc

 

Weinberger ziet het daarom als een uitdaging voor bibliotheken om zich te manifesteren binnen sociale netwerken en het web in het algemeen en bij te dragen aan nuancering. Een prachtige manifestatie van een manier waarop dat kan vind ik TV News van het Internet Archive. TV News werd opgezet ten tijde van de vorige Amerikaanse presidentsverkiezingen en fungeerde als een fact-checking tool. Middels deze omvangrijke en diverse databron (ruim 540.000 op trefwoorden doorzoekbare televisieuitzendingen) kregen gebruikers een instrument aangereikt om hun gedachten te vormen en meningen gefundeerd aan te scherpen.

Met het aanbieden van een tool als TV News faciliteert de bibliotheek het voeren van feitelijke discussies en beantwoordt het precies aan de kernwaarde van onafhankelijke partner in het democratische proces. Het zou daarom mijn grote wens zijn dat bibliotheken in Nederland gebruik zouden kunnen maken van de omroeparchieven (in ieder geval de publiek, maar waarom ook niet de commerciële) om zoiets ook in Nederland te kunnen realiseren. Lokale fysieke bibliotheken zouden zo’n databron vervolgens kunnen inzetten als voeding van- én controleinstrument bij de debatfunctie.

 

Bibliotheekwerk in transitie – 8. Van… Passief Naar… Creatief

Wil je ook je licht laten schijnen over Bibliotheekwerk in transitie? Voeg je bijdrage dan toe aan dit publieke Google Doc

 

Afbeelding: Eric.Parker via Compfight cc

Read More

Posted by on feb 20, 2014

Bibliotheekwerk in transitie – 6. Van… Antwoorden geven Naar… Vragen stellen

Bibliotheekwerk in transitie – 6. Van… Antwoorden geven Naar… Vragen stellen

Eén van de managers van de bibliotheek in Leeuwarden was altijd heel stellig op de bewering dat de bibliotheek de antwoorden op alle vragen heeft: “denk je nou echt dat wij vragen over kernfysica kunnen beantwoorden?” Nee, natuurlijk niet. En iedereen zal erkennen dat dat geheel legitiem is. Bij het proberen te vinden van antwoorden kunnen we echter een krachtig instrument inzetten: zelf de vragen stellen.

In december 2010 schreef ik een blogpost over een praktijksituatie die precies daarover ging. Een bezoeker van de muziekbibliotheek in Leeuwarden was op zoek naar een cd met Hammondorgelmuziek ‘die lekker in het gehoor lag‘. Dankzij de vraag die ik in mijn Twitternetwerk uitzette kon de klant een tijdje later tevreden naar huis. Dankzij goede antwoorden op mijn vraag en vervolgens een aantal matches in de aanwezige muziekcollectie slaagde de missie. Een vraag stellen om antwoord te kunnen geven werkte goed uit.

Sociale media en het web in het algemeen zijn natuurlijk een fantastisch medium om vragen aan te stellen. Eli Pariser heeft ons met zijn verhaal over de filter bubble echter ingewreven dat het internet allesbehalve onafhankelijk en onbevoordeeld is. Dat betekent dat de antwoorden die we op onze zoekvragen krijgen persoonlijk getint zijn als we daarvoor instrumenten met persoonsprofielen gebruiken. Gelukkig zijn er mogelijkheden om dat te omzeilen, maar volgens mij worden die niet of nauwelijks toegepast in de beroepspraktijk.

Een vraag stellen kan misschien voelen als een tekortkoming. Wij geven toch de antwoorden? In het licht van alle eigentijdse sociale en technologische veranderingen is het echter belangrijk om te weten hoe we ons als bibliotheek moeten manifesteren. Niet voor niets wordt in het vaardighedenoverzicht dat ik gisteren aanhaalde het begrip civic literacy aangehaald. Ik vertaal het maar als maatschappelijke geletterdheid: kennis van politiek(e) (verhoudingen) en de uitwerking die besluitvorming heeft op grote en kleine schaal. Het verslag van het seminar ‘De gemeente staat in de fik’; hoe kan de bibliotheek helpen? vond ik daarvan een mooi voorbeeld.

Ons project FryskLab is een aaneenrijging van het stellen van vragen, zowel aan onszelf als aan anderen:
Wat zien we om ons heen gebeuren?
Welke rol kunnen we daarin spelen?
Welke consequenties heeft dat?
Wie doen er met ons mee?

En de allerbelangrijktste:

Doen we het goed?

De antwoorden verzamelen we gaandeweg het proces, omdat we de antwoorden op de eerste twee vragen (wat zien we gebeuren en welke rol kunnen we daarin spelen) zelf konden geven. Het interessante is nu dat we, een jaar na het stellen van de eerste vraag, degene zijn aan wie ook weer vragen gesteld worden. Die dynamiek is enerverend en toont aan dat we als organisatie in transitie zijn, een erg prettig besef.

Morgen:
Bibliotheekwerk in transitie – 7. Van… Meningen Naar… Argumenten

Wil je ook je licht laten schijnen over Bibliotheekwerk in transitie? Voeg je bijdrage dan toe aan dit publieke Google Doc

 

Afbeelding: Siebuhr via Compfight cc

Read More

Posted by on feb 19, 2014

Gratis te downloaden: David Lankes – Expect More

Gratis te downloaden: David Lankes – Expect More

Sinds publicatie in 2012 is Expect More van David Lankes enkele duizenden keren over de toonbank gegaan. Om het zoveel mogelijk bibliothecarissen mogelijk te maken het boek ook te lezen is besloten het als gratis download aan te bieden. Ook wordt vrijblijvend gevraagd aan te geven waar het boek verbeteringen behoeft

In Expect More: Demanding Better Libraries For Today’s Complex World, David Lankes, winner of the 2012 ABC-CLIO/Greenwood Award for the Best Book in Library Literature, walks you through what to expect out of your library. Lankes argues that, to thrive, communities need libraries that go beyond bricks and mortar, and beyond books and literature. We need to expect more out of our libraries. They should be places of learning and advocates for our communities in terms of privacy, intellectual property, and economic development.

De enige voorwaarde die Lankes stelt is een berichtje achter te laten waarvoor je Expect More gebruikt. Kleine moeite toch? De verschillende downloads:

Boek als PDF Formaat
Boek als MOBI
Boek als ePub
Boek als iBook

bron: blog David Lankes

 

Read More

Posted by on feb 19, 2014

Bibliotheekwerk in transitie – 5. Van… Ordening Naar… Context

Bibliotheekwerk in transitie – 5. Van… Ordening Naar… Context

Eigenlijk alle bibliotheken bestaan nog grotendeels uit ruimtes met boekenkasten. Om het gebruikers, maar zeker ook medewerkers van een bibliotheek gemakkelijk te maken objecten te vinden wordt gebruik egemaakt van het zogenaamde SISO-systeem. In Nederland wordt deze auteursrechtelijk beschermde systematiek beheerd door NBD-Biblion en dit jaar komt het digitaal beschikbaar. Ja, u leest het goed: tot op heden is het alleen in te zien als een losbladig fysiek document en mag het niet zonder toestemming worden aangepast. Veranderingen, bijvoorbeeld omdat maatschappelijke ontwikkelingen daarom vragen, worden landelijk uitgerold.

Behalve de moeizame aanpasbaarheid van het systeem is er meer kritiek op SISO en met de hausse van retailbibliotheken zal dat naar verwachting alleen maar toenemen. Het is dus de vraag hoe houdbaar het streven naar ordening überhaupt nog is, want de rigiditeit van het kwalificatiesysteem en de wens gebruikers “met goedgevulde tassen” de bieb te zien verlaten is groot. Voorgaande quote is overigens afkomstig van retailvoorvechtster Hanneke Kunst die de kwaliteit van een bibliotheek afmeet aan het aantal uitleningen. “Een tevreden klant is een lenende klant” zou zo maar haar credo kunnen zijn.

Het loslaten van ordening (niet in het systeem, maar wel ‘op de vloer’) leidt ontegenzeggelijk tot stijging van de uitleningen, zij het dat het bijna altijd een tijdelijke is. Deze kortstondige en lokale successen verhullen dus niet dat de landelijke tendens van het aantal uitleningen dalend is. Dat tij is niet meer te keren en biedt daarmee ruimte om ons weer te richten op onze kerntaak: het spreiden van kennis en informatie om daarmee de gebruiker volwaardig te laten participeren in de maatschappij.

Gelukkig schuilt de toekomst van bibliotheken niet in een keuze tussen oplossingen inzake de rigiditeit van SISO of keuze voor de ‘flexibele’ retailbieb. Het contextualiseren van kennis en informatie is daarentegen wél één van de kapstokken waaraan de kernfunctie opgehangen kan worden. Dat proces werkt wat mij betreft twee kanten op:

1. het bieden van context omtrent maatschappelijke ontwikkelingen (zowel reactief als proactief) en daaruit voortkomende vragen kunnen beantwoorden.
2. het bieden van context vanuit de aanwezige collectie.

Beide maken voor de volle 100% gebruik van de vaardigheden van de informatieprofessional en zelfs meer dan dat: om aan deze contextualiseringstaak te kunnen voldoen zijn nieuwe competenties nodig. Deze vaardigheden van de 21e eeuw worden vooral toegepast voor onderwijsvernieuwing, maar zijn door het Amerikaanse Institute of Museum and Library Services ook toegespitst op informatieprofessionals. Werk aan de winkel, want de competentielijst is imposant. Om goed te kunnen contextualiseren zijn bijvoorbeeld vergaande vaardigheden op het gebied van media- en technologiewijsheid nodig. Daarnaast is het noodzakelijk goed te kunnen anticiperen en reageren op bredere maatschappelijke ontwikkelingen en deze in een lokale context te kunnen inpassen. Dat vraagt ook om (cultureel) ondernemerschap en het kunnen aangaan van samenwerking met externe partners.

Kijkend naar contextualisering van de eigen collectie grijp ik graag terug op een aantal eerdere blogposts die ik daarover schreef, met name De bibliotheek vormt de context (mei 2010 alweer, wat vliegt de tijd). Wanneer steeds meer informatie eenvoudiger beschikbaar komt ligt het onderscheidend vermogen van de bibliotheek niet in het bieden van toegang tot die (digitale) content, maar gaat het om het creëren van toegevoegde waarde. Contextualiseren, zij het verweven in technologie, via een bibliothecaris van vlees en bloed, of door het specifieke gebruik van een gebouw, wordt daarmee het unique selling point van de bibliotheek.

Gelukkig maakt contextualisering deel uit van de nieuwe bibliotheekvisie zoals die is opgesteld door SIOB. De conclusie van het rapport Verkenning contextualisering luidt:

Uit de gesprekken gevoerd met partijen binnen en buiten het bibliotheekveld blijkt dat men vindt dat bibliotheken de krachten moeten bundelen en hun unieke infrastructuur moeten benutten om hun klanten op maat te bedienen. Bibliotheken kunnen hun imago van betrouwbaar, degelijk en onafhankelijk maximaal benutten. Bovendien werd duidelijk dat verschillende partijen van buiten de bibliotheekwereld graag bereid zijn tot samenwerking, als wordt uitgegaan van ieders expertise en er een klimaat van gelijkwaardigheid wordt gecreëerd.

Applaus!, zij het dat het begrip contextualisering in het rapport wel een heel stevige technologische inslag heeft. Gelukkig wordt ook onderkend dat medewerkers een rol in het proces hebben, maar dat daarvoor opleiding noodzakelijk is. Om mee te kunnen gaan in de maatschappij van nu en straks is dat echter sowieso een vereiste.

Morgen:
Bibliotheekwerk in transitie – 5. Van… Antwoorden geven Naar… Vragen stellen

Wil je ook je licht laten schijnen over Bibliotheekwerk in transitie? Voeg je bijdrage dan toe aan dit publieke Google Doc

 

Afbeelding: Context Travel via Compfight cc

Read More

Posted by on feb 18, 2014

Bibliotheekwerk in transitie – 4. Van… Gebruiker is klant Naar… Gebruiker is expert

Bibliotheekwerk in transitie – 4. Van… Gebruiker is klant Naar… Gebruiker is expert

Enkele maanden geleden bracht ik een avond door bij een stadsgenoot met een bijzondere muziekcollectie. Zijn vinyl- en cd-verzameling omvatte zeker 10.000 exemplaren van een genre dat je het best zou kunnen omschrijven als progressieve rock uit Groot Brittannië, periode 1965-1975. En ook alleen maar dat. Zijn streven was om zijn collectie qua breedte en invalshoek te beperken, zodat hij discografieën van een select aantal artiesten uitputtend bij elkaar kon brengen. Een levenswerk dus.

In zijn speciaal hiervoor ingerichte luisterkamer, een zolder met schuin dak waarvoor de platenkasten speciaal op maat waren gemaakt, ademde het muziek. Dat kwam niet alleen door de prachtige collectie en de uitmuntende geluidsinstallatie, maar nog veel meer door de verhalen die gepaard gingen bij elke plaat die op de draaitafel of in de cd-lade ging. Elke muziekliefhebber, ongeacht smaakvoorkeur, zou zich op die zolder hebben thuisgevoeld. Je werd namelijk door de verzamelaar meegenomen in zijn verhaal en passie. En dat gewoon op een zolder van een huis in een straat ergens in Leeuwarden.

Bibliotheken herbergen in hun gebruikersbestand talloze van dit soort experts (en daarbuiten zijn het er natuurlijk nog veel meer). Wat doen wij om hen uit te dagen hun kennis voor ons en anderen beschikbaar te stellen? Doen we het überhaupt? En als we het willen, wat hebben deze experts dan van ons nodig? Ik denk dat het belangrijkste is uit te dragen dat we voor deze experts open staan, net zoals bibliotheken open staan voor bijvoorbeeld de Volksuniversiteit. Ik herinner me nog goed dat ik op de dag dat zanger Ronnie James Dio overleed een aankondiging van Muziekbank Overijssel langs zag komen. Zij nodigden liefhebbers van diens muziek uit in de bibliotheek om onder het genot van een drankje een avond lang naar Dio’s muziek te luisteren en verhalen te vertellen. Zo eenvoudig en zo sympathiek.

Vorige week kwam bij de sessie in Groningen, de aanleiding voor deze blogreeks, het project Verhalencoach aan de orde. Rob en mij werd gevraagd of we iets wist van de voortgang daarvan. Daarover konden we wel iets vertellen, maar nu ik dit zo opschrijf besef ik me ineens dat ik wel heel erg geïnteresseerd zou zijn in een Verhalencoach waarvan de rol ook kan worden ingevuld door de gebruiker als expert. Eigenlijk weer een soort Mensenbieb dus. Dat vraagt echter om het durven afstaan van wat door sommigen wordt beschouwd als het absolute privilege van de professionele (traditionele) bibliothecaris. Ik herinner me deze discussie naar aanleiding van de opening van particuliere Leencafé’s in Assen (als gevolg van sluiting van de wijkbibliotheek), waarbij de directeur van de VOB stelt:

Prima dat dan anderen in dat gat springen. Maar als we dat vanuit onze professionaliteit c.q. onze branche zelf gaan zitten stimuleren of daar actief aan meewerken, dan zijn we hard bezig die professionaliteit helemaal weg te bonjouren. Want dan legitimeren we zelf de bezuinigende gemeente. Dan zal er van professioneel bibliotheekwerk snel niet veel meer over zijn.

In plaats van het omarmen van het initiatief wordt het neergezet als een goedbedoeld, zij het amateuristisch gebeuren. En iedereen die dit signaleert en probeert uit te vinden hoe beide elkaar kunnen versterken wordt door dezelfde directeur medeverantwoordelijk gemaakt voor de teloorgang van het professionele bibliotheekwerk:

Dat mensen uit onze branche daar kennelijk anders over denken en dat actief willen uidragen, het moet allemaal kunnen. Maar nogmaals: kijk dan niet raar op als je gevoeglijk wordt wegbezuinigd en wees dan niet boos als je je baan verliest en professionele bibliotheken worden opgeheven ten gunste van goedbedoelde vrijwilligersinitiatieven.

Dat het burgerinitiatief in Assen zeker niet op zichzelf staat blijkt uit dit mooie overzicht van informele bibliotheken. Omarmen, zou ik zeggen, maar nee, in plaats daarvan meent deze zelfde VOB nu het hoofd te gaan bieden aan dreigende bezuinigingen door een Facebookpagina te openen en te vragen om likes voor de stelling Mijn bieb moet blijven. Goedbedoeld amateurisme. En dat blijkt, want van de immer opgevoerde vier miljoen leden hebben welgeteld ruim 1.300 (waaronder, zag ik, ook veel collega’s) momenteel een like achtergelaten. Dat is 0,0003 procent,.

Wat wil men eigenlijk bereiken met een pamflet dat bol staat van beleidstekstfragmenten en eindigend met het begrip volwaardige bibliotheekvoorziening. De hoogste tijd dunkt me om eerst rol en functie van de bibliotheek eens onder de loep te nemen in plaats van te bouwen op een afbrokkelend fundament. En waarom daarbij niet de gebruiker als expert van gebruik van de bibliotheek om hulp vragen? Het is namelijk helemaal niet erg om hen hun licht te laten schijnen over onze uitdagingen. Van een beetje trots inslikken is nog nooit iemand slechter geworden.

Morgen:

Bibliotheekwerk in transitie – 5. Van… Ordening Naar… Context

Wil je ook je licht laten schijnen over Bibliotheekwerk in transitie? Voeg je bijdrage dan toe aan dit publieke Google Doc

 

Afbeelding: striatic via Compfight cc

Read More

Pin It on Pinterest