Discussie Bibliotheek van de Toekomst bij KNAW

Gistermiddag had ik het genoegen aanwezig te mogen zijn bij de bijeenkomst Bibliotheek van de Toekomst, georganiseerd door de Boekmanstichting bij de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Samen met een aantal bibliotheekbestuurders, wetenschappers en andere deskundigen discussieerden we over rol en functie van de bibliotheek, in het bijzonder inzoomend op het verschijnsel samenwerking. Hiervoor waren op voorhand vijf stellingen geformuleerd, waarvan door tijdsgebrek helaas de laatste twee eigenlijk niet aan bod kwamen:

1. Openbare bibliotheken kunnen alleen overleven als zij vruchtbare vormen van samenwerking vinden.
2. In krimp‐ en anticipeergebieden en in kleine gemeenten is samenwerking zelfs urgent.
3. De ervaringen van openbare bibliotheken kunnen als model dienen voor ontwikkelingen in de hele culturele sector.
4. Het overheidsbeleid moet een tweesporenbeleid worden waarin het huidige beleid voor reguliere instellingen wordt voorgezet, maar ook innovatie en jongeren worden gestimuleerd en gefaciliteerd.
5. Het systeem van prestatie‐eisen en kwantitatieve indicatoren botst met de veranderende praktijk van nieuwe verbintenissen tussen instellingen, overheden en de private sector.

Mijn persoonlijke samenvatting van de discussie (ingeleid door Frank Huysmans, Francine Houben en Paul Rutten) is dat samenwerking belangrijk is, maar erg afhangt van de locale omstandigheden en wordt belemmerd door het ‘boekige’ imago. De wens om niet alleen afhankelijk te zijn van cultuurgelden, onder andere benoemd door mij en Erna Winters, werd algemeen gedeeld, maar is eenvoudiger gezegd dan gedaan.

Dat de daarnaast spreekwoordelijke olifant in de kamer het sluimerende gebrek (lees: gevaar) aan ontbrekende competenties is werkt daarbij belemmerend. Wat als je wel wil, maar eigenlijk ook beseft dat het niet kan zonder pijnlijke beslissingen te nemen én dat je hiervoor toch ook ondersteuning van de vaak niet altijd inhoudelijk op de hoogte zijnde politiek of ambtelijk apparaat nodig hebt?

Veel te grote vraagstukken om in twee uur op te lossen natuurlijk. Dat signaleerde Boekman ook, wat hoogstwaarschijnlijk gaat leiden tot een vervolgbijeenkomst. KB-directeur Bas Savenije gaf de goegemeente mee dat uitgangspunt daarvan leidende maatschappelijke vragen moesten zijn. Dat klinkt als een schot voor open doel, maar gezien de bibliotheektraditie van aanbodsgericht denken en werken goed om te benoemen.

Een weerslag van de discussie gaat sowieso een plek krijgen in een editie van het Boekmantijdschrift met als onderwerp samenwerking in de bredere culturele sector.