Pages Menu
Categories Menu

Posted by on dec 14, 2016

Waar zijn de Nederlandse bibliotheken in het debat over privacy? [update]

Waar zijn de Nederlandse bibliotheken in het debat over privacy? [update]

Geletterdheid zijn betekent vandaag de dag ook dat je kan lezen en schrijven met digitale technologie. En voor bibliothecarissen bovenal dat je kritisch bent op actuele ontwikkelingen en je daarbinnen positioneert. Tenminste, die mening ben ik zelf toegedaan.

Het is niet de eerste keer dat actuele gebeurtenissen in Amerika me hiervan weer extra bewust maken. Sinds de uitverkiezing van Donald Trump benadrukt de American Library Association dat zij zich des te meer sterk maakt voor de bescherming van persoonsgegevens van bibliotheekgebruikers. In een artikel in The Guardian, Libraries promise to destroy user data to avoid threat of government surveillance, wordt ALA-voorzitter Julie Todero geciteerd:

Todaro said that the ALA’s core values remained unchanged: “free access, intellectual freedom, privacy and confidentiality”.

Treffend vond ik dat de kernwaarden in principe dezelfde zijn die digitale burgerrechtenorganisatie Electronic Frontier Foundation (EFF) meegeeft aan technologievoorlopers die vandaag spraken met Trump. In de online publicatie EFF to Tech Leaders: Stand With Users and Tell Trump We Need Strong Encryption, Internet Freedom, noemen zij vijf punten waarvoor de technologievoorlopers zich sterk zouden moeten maken:

  • Pleidooi voor sterke encryptie (zorgen dat het onmogelijk is achterdeurtjes in software te integreren)
  • Protesteren tegen het massaal toezicht op burgers
  • Waarborgen van vrijheid van meningsuiting
  • Bewaken van netneutraliteit
  • Bescherming van persoonsgegevens

De Nederlandse equivalent van EFF, Bits of Freedom, maakt zich gelukkig ook sterk voor bovenstaande punten, bijvoorbeeld middels de recentelijk gestarte campagne GeenSleep.net. Ook leggen zij glashelder uit op welke manieren gebruiksgegevens grootschalig worden verzameld en wat je als gebruiker zelf kan doen om je zo veilig mogelijk te bewegen binnen het digitale domein.

Maar de Nederlandse bibliotheken zijn en blijven in deze discussie onzichtbaar. Niet dat zij niets aan privacy doen overigens, maar die betrokkenheid heeft voornamelijk betrekking op de eigen systemen en is daarmee intern gericht. Naar buiten toe, in het publieke en politieke debat, is de bibliotheek geen deelnemer en zéker geen pro-actieve partij. En dat vind ik zorgelijk.

Maar waaraan het ligt dat de bibliotheek onzichtbaar is? Ik denk dat het begint bij het bewustzijn dat dit überhaupt een onderwerp is dat bibliotheken in Nederland aangaat. En dat de problematiek voor onze gebruikers inmiddels wel wat verder gaat dan het beveiligen van Facebookpagina’s (hoe belangrijk ook). In de onlangs vastgestelde Visie Mediawijsheid 2016-2018 van de Koninklijke Bibliotheek komt het begrip ‘privacy’ welgeteld twee keer voorbij, en dan exclusief bestemd voor scholieren. Beide keren wordt namelijk verwezen naar externe bronnen: rapporten van het KNAW en SLO over digitale geletterdheid in het voortgezet onderwijs.

Maar dus geen standpunt, in ieder geval niet publiek, van de Koninklijke Bibliotheek zélf. En daarmee ook geen stellingname over het bredere begrip van privacy dat geldt voor álle gebruikers van de bibliotheek, of beter nog, alle burgers in Nederland. De grote vraag is dus hoe de KB – en daarmee ook het Nederlandse bibliotheekstelsel – aankijkt tegen de thematiek waar de collega’s in Amerika zich, in mijn ogen volkomen terecht, zo sterk voor maken? Maar wat net zo goed speelt in Nederland, kijkend naar het debat over ‘het sleepnet’, cq. de uitbreiding van bevoegdheden van de AIVD.

Bits of Freedom was er vanavond via Twitter glashelder over: ook gebruiksgegevens van bibliotheken kunnen in dat sleepnet terechtkomen. Dat alleen al zou reden moeten zijn om stevig stelling te nemen. De KB kan daarbij alvast een voorbeeld nemen aan andere maatschappelijke organisaties als Amnesty International of Internet Society Nederland die reageerden op de internetconsultatie en zich zorgen maken over de huidige wetsvoorstellen.

Als zelfbenoemd pleitbezorgers van mediawijsheid en digitale geletterdheid vind ik dat adel verplicht, dus aan de KB en zeker ook de Vereniging van Openbare Bibliotheken het verzoek om zich te mengen in het debat. Of het iets verandert aan de mening van Kamerleden is ongewis, maar bibliotheken hebben dan wel hun stem laten horen. Of beseffen zich misschien dat dit een thema is dat hun aangaat. Dat vind ik misschien nog wel net zo belangrijk: het goede voorbeeld geven voor bibliothecarissen dat dit een thema is dat hén aangaat.

 

[update 16 december]

De Koninklijke Bibliotheek heeft via Twitter gereageerd en gaat het punt agenderen. Op de uitnodiging hierover mee te denken ga ik vanzelfsprekend in. Wie volgt?

Afbeelding: jamie_okeefe Flickr via Compfight cc

Read More

Posted by on jul 9, 2014

Maak de bundel voor Hans van Velzen een bundel voor de Bibliotheek [update]

Maak de bundel voor Hans van Velzen een bundel voor de Bibliotheek [update]

Op het moment dat gisteravond werd afgetrapt van wat een grondige oorwassing van Brazilië zou worden rolde een Facebookgericht van een gewaardeerde collega binnen. Of ik ook “zo verontwaardigd was over het feit dat er tgv het afscheid van Hans van Velzen een mooie essaybundel is geschreven over de toekomst van de bibliotheek en dat die alleen in beperkte gedrukte oplage ‘openbaar’ is gemaakt?” Ik moest bekennen niet te weten waarover het ging, maar informatie was snel gevonden. Op de website van SIOB wordt gemeld:

Het afscheid van Hans van Velzen was aanleiding voor de vier landelijke bibliotheekorganisaties (Vereniging Openbare Bibliotheken, Sectorinstituut Openbare Bibliotheken, Stichting Bibliotheek.nl en NBD Biblion) om hem en met hem de hele branche een bundel essays aan te bieden. In de bundel Bibliotheek 7.7 staat de vraag ‘Waar staat het bibliotheekwerk over zeven jaar?’ centraal en werpt een groot aantal schrijvers een blik op die toekomst.

Tot zover niks om je druk over te maken. Sterker nog: ik ben wel benieuwd naar de scenario’s die de auteurs voor ons in petto hebben. Echter: de term ‘hele branche’ klopt van geen kant. Het dekt namelijk alleen de leden van de VOB en laat dat slechts de verzamelde collectie Nederlandse openbare bibliotheekdirecteuren zijn. Zij krijgen allen exclusief een exemplaar toegestuurd. De bundel is verder in beperkte oplage gedrukt en niet na te bestellen.

Waarom? Ik vind het werkelijk onbegrijpelijk dat er gekozen is de bundel onder deze voorwaarden te publiceren. Het is van alles niets en bevestigt exact waarover steeds vaker onvrede geuit wordt: met branche worden bestuurders bedoeld, er wordt vergaderd achter gesloten deuren en vooral de VOB lijkt ver af te staan van waar mensen als David Lankes juist voor pleiten: it’s about the librarian baby. Die groep wordt met deze publicatie vakkundig buitenspel gezet.

Maar een oplossing is eenvoudig: zet de bundel online én geef bezitters van een papieren exemplaar de vrijheid naar hartelust de kopieermachine of boekscanner haar werk te laten doen. En het zou fijn zijn als werd beaamd dat dit niet zo verstandig was. De ‘branche’ (ugh, wat heb ik toch eigenlijk een hekel aan die term) heeft het goede voorbeeld overigens al lang gegeven met het initiatief 1825 Dagen: vrij, open en bottom-up.

Ik denk dat Hans van Velzen blij zou zijn als hij door een kleine aanpassing zijn cadeau kan teruggegeven aan de bibliotheekwereld. We zullen er dankbaar voor zijn.

[UPDATE 10/07/2014] De essaybundel is nu te downloaden!

2014 Essaybundel Bibliotheek-7.7 by Jeroen de Boer

Read More

Posted by on mrt 21, 2014

Mijn bieb moet blijven: helaas geen “Minder! Minder! Minder!”

Mijn bieb moet blijven: helaas geen “Minder! Minder! Minder!”

0.0025%. Dat is het grofweg het percentage steunbetuigers van de petitie Mijn Bieb Moet Blijven, een actie van de Vereniging van Openbare Bibliotheken. Van de immer opgevoerde vier miljoen bibliotheekleden hebben zo’n 10.000 de moeite genomen de petitie te onderschrijven.

Schrikbarend weinig natuurlijk. Maar hoe komt dat nou? Of zou je beter de vraag kunnen stellen wat de VOB hiermee nou wilde bereiken? Naar mijn weten is het initiatief exclusief afkomstig van de bestuursburelen en is het niet afgestemd met de bibliotheken in het land. Het was er enkele weken geleden gewoon ineens, een Facebookpagina met een manifest. En daarna een inderhaast opgezette heuse webpagina. Een tekst met daarin terminologie die de geoefende bibliotheekbeleidstekstlezer kan dromen, maar die de gemiddelde gebruiker weinig zal zeggen. En die afsluit met de term ‘volwaardige bibliotheekvoorziening’, zonder in te gaan op wat dat nou precies inhoudt.

En dan de timing: volkomen onbegrijpelijk. De lokale bibliotheekvestigingen die nu bij bosjes het leven laten doen dat dankzij gemeentelijke bezuinigingen. De VOB lijkt echter verblind door de binnenkort te bespreken bibliotheekwet. Belangrijk, maar ook weer zoiets dat mijlenver afstaat van de gebruiker van de bieb.

Dat resulteert dus in een percentage van 0.0025%. Dat je de ondertekenaars natuurlijk niet in de kou kunt laten staan besefte de VOB zich echter ook wel, want met veel aplomb werd de petitie deze week overhandigd aan een aantal Kamerleden. En er werd een heuse pop-up bieb (was ie wel gecertificeerd?) uit de grond gestampt op het Haagse Binnenhof. En de Twitterstream van de VOB liep vol met leuke kiekjes van telkens een bezoeker meer. Het was in ieder een leuk dagje uit.

Wat de VOB in al haar goedheid natuurlijk wenste was een volksopstand zoals die nu rondom Wilders is losgebarsten. Dat vier miljoen leden op de oproep van Ap de Vries, “Willen jullie meer of minder bezuinigingen!?”, “Minder! Minder! Minder! zouden scanderen. Dat regisseer je echter niet, zelfs niet als je Een Jurk op een verkeerd gekozen moment vraagt pleitbezorger van de bieb te zijn.

Read More

Posted by on feb 22, 2014

Bibliotheekwerk in transitie – 8. Van… Passief Naar… Creatief

Bibliotheekwerk in transitie – 8. Van… Passief Naar… Creatief

Creatief zijn en lef tonen: een garantie voor succes is het niet, maar wel een sterke basis om vanuit te starten. Ik kan er niets aan doen, maar ook geleid door de actualiteit haal ik weer een initiatief van Brewster Kahle aan. Vanmorgen in mijn twitterstream:

 

Kahle zag enkele jaren terug met lede ogen aan dat bibliotheken maar moeizaam toegang kregen tot ebooks. Met zijn eigen Internet Archive in de achterzak bedacht hij een manier om leescontent daarvan speciaal voor bibliotheken toegankelijk te maken. Dat werd Open Library. De collectie bestaat allang niet meer alleen uit boeken uit het publieke domein. Door het succes ervan is Kahle ook in staat goede afspraken te maken met commerciële uitgevers.

Elke bibliotheek die dat wil kan de collectie, desgewenst via eigen publiekscatalogus, aanbieden. De enige voorwaarde om mee te doen is het doneren van minimaal één titel aan de collectie. Ik spreek uit eigen ervaring dat dat een eitje is. Onbegrijpelijk dus dat de bibliotheek in Leeuwarden nog steeds de enige Nederlandse bieb is die er gebruik van maakt. Of er ook nagedacht wordt over een koppeling tussen Open Library en de Nationale Bibliotheek Catalogus is mij onbekend, maar het lijkt mij een prachtige mogelijkheid om het aanbod aan ebooks substantieel uit te breiden. Is het echt creatief? Nee, dat niet, maar het gaat wel om het pakken van een kans.

Eveneens vanmorgen las ik een bijdrage van een Onafhankelijk Horeca & Hospitality-adviseur op het blog van Joost Heessels. In De toekomst van de bieb spreekt hij over de kans voor bibliotheken om een “creatief alternatief voor het ontwijken van verveling te zijn“. Het begrip creatief wordt vervolgens uitgewerkt in een hele trits oplossingen die in veel gevallen reeds gemeengoed zijn: goede wifi, lekkere koffie en thee, toegang tot (e)content, ontmoetingsplek en betaalgemak. Het creatieve deel hiervan is mij dus onduidelijk. De bijdrage eindigt met deze paragraaf:

Toegang, gezamenlijk “eigenaarschap”, on demand, creatief, gevoel, ontspanning, ontmoeting, flexibel, gemak, waarde. Zomaar een paar kernwoorden die aangeven dat de bieb van de toekomst niet iets koud collectiefs van de overheid moet zijn met uitgeklede basisfaciliteiten, maar juist van voor en door mensen zelf. Waarmee de waarde bepaald wordt door de waarde die ze weet toe te voegen aan haar gebruikers en haar morele eigenaars.

Juist in die laatste zin schuilt natuurlijk de uitdaging. Ik begin echter zo langzamerhand op het punt te komen om het feit dat bibliotheek in de hoek zit waar de klappen vallen te wijten aan de wijze waarop we ons verhaal vertellen.

Het feit dat ‘onze’ VOB haar adresboekje op Twitter loslaat om BN-ers te vragen een manifest te ondertekenen is een absoluut zwaktebod vergeleken met de echte gebruiker die zich bezorgt uit om het sluiten van een wijkvestiging (lees haar ingeschreven brief hier). Wat wordt de creatieve slag van bibliotheken om deze oprechte betrokkenheid te kanaliseren in één krachtig signaal?

Morgen:

Bibliotheekwerk in transitie – 9. Van… Centraliseren Naar… Differentiëren

Wil je ook je licht laten schijnen over Bibliotheekwerk in transitie? Voeg je bijdrage dan toe aan dit publieke Google Doc

 

Afbeelding: Domiriel via Compfight cc

Read More

Posted by on feb 18, 2014

Bibliotheekwerk in transitie – 4. Van… Gebruiker is klant Naar… Gebruiker is expert

Bibliotheekwerk in transitie – 4. Van… Gebruiker is klant Naar… Gebruiker is expert

Enkele maanden geleden bracht ik een avond door bij een stadsgenoot met een bijzondere muziekcollectie. Zijn vinyl- en cd-verzameling omvatte zeker 10.000 exemplaren van een genre dat je het best zou kunnen omschrijven als progressieve rock uit Groot Brittannië, periode 1965-1975. En ook alleen maar dat. Zijn streven was om zijn collectie qua breedte en invalshoek te beperken, zodat hij discografieën van een select aantal artiesten uitputtend bij elkaar kon brengen. Een levenswerk dus.

In zijn speciaal hiervoor ingerichte luisterkamer, een zolder met schuin dak waarvoor de platenkasten speciaal op maat waren gemaakt, ademde het muziek. Dat kwam niet alleen door de prachtige collectie en de uitmuntende geluidsinstallatie, maar nog veel meer door de verhalen die gepaard gingen bij elke plaat die op de draaitafel of in de cd-lade ging. Elke muziekliefhebber, ongeacht smaakvoorkeur, zou zich op die zolder hebben thuisgevoeld. Je werd namelijk door de verzamelaar meegenomen in zijn verhaal en passie. En dat gewoon op een zolder van een huis in een straat ergens in Leeuwarden.

Bibliotheken herbergen in hun gebruikersbestand talloze van dit soort experts (en daarbuiten zijn het er natuurlijk nog veel meer). Wat doen wij om hen uit te dagen hun kennis voor ons en anderen beschikbaar te stellen? Doen we het überhaupt? En als we het willen, wat hebben deze experts dan van ons nodig? Ik denk dat het belangrijkste is uit te dragen dat we voor deze experts open staan, net zoals bibliotheken open staan voor bijvoorbeeld de Volksuniversiteit. Ik herinner me nog goed dat ik op de dag dat zanger Ronnie James Dio overleed een aankondiging van Muziekbank Overijssel langs zag komen. Zij nodigden liefhebbers van diens muziek uit in de bibliotheek om onder het genot van een drankje een avond lang naar Dio’s muziek te luisteren en verhalen te vertellen. Zo eenvoudig en zo sympathiek.

Vorige week kwam bij de sessie in Groningen, de aanleiding voor deze blogreeks, het project Verhalencoach aan de orde. Rob en mij werd gevraagd of we iets wist van de voortgang daarvan. Daarover konden we wel iets vertellen, maar nu ik dit zo opschrijf besef ik me ineens dat ik wel heel erg geïnteresseerd zou zijn in een Verhalencoach waarvan de rol ook kan worden ingevuld door de gebruiker als expert. Eigenlijk weer een soort Mensenbieb dus. Dat vraagt echter om het durven afstaan van wat door sommigen wordt beschouwd als het absolute privilege van de professionele (traditionele) bibliothecaris. Ik herinner me deze discussie naar aanleiding van de opening van particuliere Leencafé’s in Assen (als gevolg van sluiting van de wijkbibliotheek), waarbij de directeur van de VOB stelt:

Prima dat dan anderen in dat gat springen. Maar als we dat vanuit onze professionaliteit c.q. onze branche zelf gaan zitten stimuleren of daar actief aan meewerken, dan zijn we hard bezig die professionaliteit helemaal weg te bonjouren. Want dan legitimeren we zelf de bezuinigende gemeente. Dan zal er van professioneel bibliotheekwerk snel niet veel meer over zijn.

In plaats van het omarmen van het initiatief wordt het neergezet als een goedbedoeld, zij het amateuristisch gebeuren. En iedereen die dit signaleert en probeert uit te vinden hoe beide elkaar kunnen versterken wordt door dezelfde directeur medeverantwoordelijk gemaakt voor de teloorgang van het professionele bibliotheekwerk:

Dat mensen uit onze branche daar kennelijk anders over denken en dat actief willen uidragen, het moet allemaal kunnen. Maar nogmaals: kijk dan niet raar op als je gevoeglijk wordt wegbezuinigd en wees dan niet boos als je je baan verliest en professionele bibliotheken worden opgeheven ten gunste van goedbedoelde vrijwilligersinitiatieven.

Dat het burgerinitiatief in Assen zeker niet op zichzelf staat blijkt uit dit mooie overzicht van informele bibliotheken. Omarmen, zou ik zeggen, maar nee, in plaats daarvan meent deze zelfde VOB nu het hoofd te gaan bieden aan dreigende bezuinigingen door een Facebookpagina te openen en te vragen om likes voor de stelling Mijn bieb moet blijven. Goedbedoeld amateurisme. En dat blijkt, want van de immer opgevoerde vier miljoen leden hebben welgeteld ruim 1.300 (waaronder, zag ik, ook veel collega’s) momenteel een like achtergelaten. Dat is 0,0003 procent,.

Wat wil men eigenlijk bereiken met een pamflet dat bol staat van beleidstekstfragmenten en eindigend met het begrip volwaardige bibliotheekvoorziening. De hoogste tijd dunkt me om eerst rol en functie van de bibliotheek eens onder de loep te nemen in plaats van te bouwen op een afbrokkelend fundament. En waarom daarbij niet de gebruiker als expert van gebruik van de bibliotheek om hulp vragen? Het is namelijk helemaal niet erg om hen hun licht te laten schijnen over onze uitdagingen. Van een beetje trots inslikken is nog nooit iemand slechter geworden.

Morgen:

Bibliotheekwerk in transitie – 5. Van… Ordening Naar… Context

Wil je ook je licht laten schijnen over Bibliotheekwerk in transitie? Voeg je bijdrage dan toe aan dit publieke Google Doc

 

Afbeelding: striatic via Compfight cc

Read More