Pages Menu
Categories Menu

Posted by on okt 11, 2018

Bibliotheken moeten bij de ontwikkeling van digitale geletterdheid uitgaan van eigen kracht en hebben daarbij Google echt niet nodig

Bibliotheken moeten bij de ontwikkeling van digitale geletterdheid uitgaan van eigen kracht en hebben daarbij Google echt niet nodig

Tijdens Generation Code, afgelopen dinsdag in het Europarlement in Brussel, werd een programma gelanceerd waarbij Google op het terrein van digitale vaardigheden nauw gaat samenwerken met een aantal Europese openbare bibliotheken: Libraries Lead with Digital. Ik heb bedenkingen bij dit project.

Voor mij staan openbare bibliotheken voor een gebalanceerde blik op welk onderwerp dan ook. Dit geldt wat mij betreft zeker voor een onderwerp als digitale geletterdheid, waarbij zowel de technologische veranderingen, maar zeker ook de standpunten die mensen innemen zeer veranderlijk zijn. Daarbij komen dan nog eens de maatschappelijke implicaties die opgaan voor onderwerpen als privacy en auteursrecht die de gemoederen erg bezighouden.

Om dan nu al te kiezen voor één partner, in dit geval Google, is een keuze die bij mij vragen oproept. Is Google bijvoorbeeld de uitgelezen partner om burgers te informeren over online privacy en een veilig internet? En wat zijn de drijfveren om de relatie met bibliotheken te zoeken? Vanzelfsprekend staat het bedrijven als Google volkomen vrij om zulke programma’s op te zetten en er werken zonder enige twijfel capabele mensen. Maar is dit genoeg om als bibliotheek in mee te gaan? Mijn antwoord zou nee zijn, of in ieder geval met een aantal strikte beperkingen, sowieso in het gebruiken van tools.

Maar los daarvan en veel belangrijker is dat naar mijn mening bibliotheken geen grote corporate partners als Google nodig om programma’s rondom digitale geletterdheid te ontwikkelen. Of om in de terminologie van Google te blijven: programma’s rondom coderen (en daarmee indirect de hoofddoelstelling om banen te creëren). 

Laten we onszelf in ieder geval de opdracht geven hierin zelf het heft in handen te nemen en daarnaast te leren van de talloze voorbeelden van openbare bibliotheken die al jarenlang succesvolle digitale geletterdheidsprogramma’s ontwikkelen en uitvoeren. En zij zouden niets liever doen dan deze successen delen met andere bibliotheken. Bij de ontwikkeling ervan hadden deze bibliotheken gek genoeg geen grote sponsoren als Google nodig. Want laten we wel wezen: dat kunnen bibliothecarissen ook zelf. En als dat niet kan is het zaak de bibliotheken zorgen dat er gekwalificeerde krachten de gelederen komen versterken.

Daarnaast zijn er verschillende onafhankelijke partijen die prachtig aanbod beschikbaar hebben dat ook door bibliotheken gebruikt kan worden. Denk daarbij in Nederland natuurlijk aan de Toolbox Internetvrijheid van Bits of Freedom of de website Laat Je Niet Hack Maken van RTL-techjournalist Daniël Verlaan.

Ik geloof er heilig in dat het het beste voor zowel bibliotheken als Europa is om uit te gaan van eigen kracht. Een extra element dat me tegenstaat in de samenwerking met Google is dat er nu een beeld geschetst wordt dat ontwikkelingen alleen mogelijk zijn met hulp van corporate sponsorships. En dat is niet juist. Exclusieve partnerships als deze gaan in tegen de gebalanceerde houding die bibliotheken zouden moeten innemen.

Daarom hoop ik dat bibliotheken in Europa eenvoudiger van elkaar kunnen leren en daarbij liefst ook worden ondersteund dóór Europa. Dat laatste is op zich al lastig genoeg, dus hulp daarbij is zeker gewenst. Zou er bijvoorbeeld geen fonds kunnen worden opgezet dat specifiek voor bibliotheken bestemd is?

Uiteindelijk zijn zij immers de uitgelezen partner om burgers, zeker in aanbod van buitenschoolse activiteiten en/of binnen het domein van levenlang leren, te ondersteunen in het (door)ontwikkelen van digitale vaardigheden en, misschien nog wel belangrijker, de bijbehorende mindset: spelen en experimenteren met technologie, het kweken van bewustwording van de keerzijdes ervan en vervolgens leren hoe daarmee om te gaan. Burgers zullen vervolgens in staat zijn om hun eigen leven vorm te geven en daarbij ook Europa een stukje mooier en beter te maken.

Afbeelding: Thomas Hawk Flickr via Compfight cc

Deze blogpost is een licht bewerkte versie van een draadje op Twitter.

Read More

Posted by on dec 14, 2016

Waar zijn de Nederlandse bibliotheken in het debat over privacy? [update]

Waar zijn de Nederlandse bibliotheken in het debat over privacy? [update]

Geletterdheid zijn betekent vandaag de dag ook dat je kan lezen en schrijven met digitale technologie. En voor bibliothecarissen bovenal dat je kritisch bent op actuele ontwikkelingen en je daarbinnen positioneert. Tenminste, die mening ben ik zelf toegedaan.

Het is niet de eerste keer dat actuele gebeurtenissen in Amerika me hiervan weer extra bewust maken. Sinds de uitverkiezing van Donald Trump benadrukt de American Library Association dat zij zich des te meer sterk maakt voor de bescherming van persoonsgegevens van bibliotheekgebruikers. In een artikel in The Guardian, Libraries promise to destroy user data to avoid threat of government surveillance, wordt ALA-voorzitter Julie Todero geciteerd:

Todaro said that the ALA’s core values remained unchanged: “free access, intellectual freedom, privacy and confidentiality”.

Treffend vond ik dat de kernwaarden in principe dezelfde zijn die digitale burgerrechtenorganisatie Electronic Frontier Foundation (EFF) meegeeft aan technologievoorlopers die vandaag spraken met Trump. In de online publicatie EFF to Tech Leaders: Stand With Users and Tell Trump We Need Strong Encryption, Internet Freedom, noemen zij vijf punten waarvoor de technologievoorlopers zich sterk zouden moeten maken:

  • Pleidooi voor sterke encryptie (zorgen dat het onmogelijk is achterdeurtjes in software te integreren)
  • Protesteren tegen het massaal toezicht op burgers
  • Waarborgen van vrijheid van meningsuiting
  • Bewaken van netneutraliteit
  • Bescherming van persoonsgegevens

De Nederlandse equivalent van EFF, Bits of Freedom, maakt zich gelukkig ook sterk voor bovenstaande punten, bijvoorbeeld middels de recentelijk gestarte campagne GeenSleep.net. Ook leggen zij glashelder uit op welke manieren gebruiksgegevens grootschalig worden verzameld en wat je als gebruiker zelf kan doen om je zo veilig mogelijk te bewegen binnen het digitale domein.

Maar de Nederlandse bibliotheken zijn en blijven in deze discussie onzichtbaar. Niet dat zij niets aan privacy doen overigens, maar die betrokkenheid heeft voornamelijk betrekking op de eigen systemen en is daarmee intern gericht. Naar buiten toe, in het publieke en politieke debat, is de bibliotheek geen deelnemer en zéker geen pro-actieve partij. En dat vind ik zorgelijk.

Maar waaraan het ligt dat de bibliotheek onzichtbaar is? Ik denk dat het begint bij het bewustzijn dat dit überhaupt een onderwerp is dat bibliotheken in Nederland aangaat. En dat de problematiek voor onze gebruikers inmiddels wel wat verder gaat dan het beveiligen van Facebookpagina’s (hoe belangrijk ook). In de onlangs vastgestelde Visie Mediawijsheid 2016-2018 van de Koninklijke Bibliotheek komt het begrip ‘privacy’ welgeteld twee keer voorbij, en dan exclusief bestemd voor scholieren. Beide keren wordt namelijk verwezen naar externe bronnen: rapporten van het KNAW en SLO over digitale geletterdheid in het voortgezet onderwijs.

Maar dus geen standpunt, in ieder geval niet publiek, van de Koninklijke Bibliotheek zélf. En daarmee ook geen stellingname over het bredere begrip van privacy dat geldt voor álle gebruikers van de bibliotheek, of beter nog, alle burgers in Nederland. De grote vraag is dus hoe de KB – en daarmee ook het Nederlandse bibliotheekstelsel – aankijkt tegen de thematiek waar de collega’s in Amerika zich, in mijn ogen volkomen terecht, zo sterk voor maken? Maar wat net zo goed speelt in Nederland, kijkend naar het debat over ‘het sleepnet’, cq. de uitbreiding van bevoegdheden van de AIVD.

Bits of Freedom was er vanavond via Twitter glashelder over: ook gebruiksgegevens van bibliotheken kunnen in dat sleepnet terechtkomen. Dat alleen al zou reden moeten zijn om stevig stelling te nemen. De KB kan daarbij alvast een voorbeeld nemen aan andere maatschappelijke organisaties als Amnesty International of Internet Society Nederland die reageerden op de internetconsultatie en zich zorgen maken over de huidige wetsvoorstellen.

Als zelfbenoemd pleitbezorgers van mediawijsheid en digitale geletterdheid vind ik dat adel verplicht, dus aan de KB en zeker ook de Vereniging van Openbare Bibliotheken het verzoek om zich te mengen in het debat. Of het iets verandert aan de mening van Kamerleden is ongewis, maar bibliotheken hebben dan wel hun stem laten horen. Of beseffen zich misschien dat dit een thema is dat hun aangaat. Dat vind ik misschien nog wel net zo belangrijk: het goede voorbeeld geven voor bibliothecarissen dat dit een thema is dat hén aangaat.

 

[update 16 december]

De Koninklijke Bibliotheek heeft via Twitter gereageerd en gaat het punt agenderen. Op de uitnodiging hierover mee te denken ga ik vanzelfsprekend in. Wie volgt?

Afbeelding: jamie_okeefe Flickr via Compfight cc

Read More

Posted by on jul 29, 2015

Tor in de bieb

Tor in de bieb

Afgelopen jaar konden bibliotheken inschrijven op een subsidiemogelijkheid van de Knight Foundation. Eén van de terecht gehonoreerde initiatieven was het Library Freedom Project (LFP) van Alison Macrina. Doel ervan is bibliotheekgebruikers via een reeks workshops te wijzen op hun digitale rechten, in het bijzonder privacy.

Lezers van mijn blog zullen begrijpen waarom ik dit initiatief van harte ondersteun. Een workshop van LPF die vandaag m’n aandacht trok deel ik daarom graag met jullie. Het gaat over het aanbieden van de privacyvriendelijke, maar tegelijktijdig controversiële Tor-browser in bibliotheken: Tor exit relays in libraries. Heel in het kort gaat het daarbij om het volgende:

“When a user opens the Tor Browser and navigates to a website, her traffic is bounced over three relays, scrambling her traffic with three layers of encryption, making her original IP address undetectable. The exit relay is the last relay in this circuit, the one that talks to the public internet. Fast, stable exit relays are vital to the strength of the Tor network. Non-exit relays – guards, middle relays, and bridges – are also important to the Tor network, but exit nodes are the most needed, and libraries can afford some of the legal exposure that comes with an exit. It’s not dangerous to run an exit, but because the exit node is the only identifiable one on the circuit, exit operators might face the occasional DMCA notice or law enforcement officer inquiring about traffic on the node. Since libraries already provide public internet services, we are protected by from DMCA takedowns by safe harbor provisions and are shielded from the threats that an individual exit relay operator might face in trying to explain to law enforcement that the traffic leaving her exit is not her own.”

Een hele mooi match tussen burgerrechten, mediawijsheid en de krachtige positie die bibliotheken hierin (kunnen?) vervullen. Hieronder voor de volledigheid een artikel van Macrina over het gebruik van Tor.

Ik heb het al meermaals gezegd, maar is het niet hoog tijd dat Nederlandse bibliotheken hierin samen optrekken met Bits of Freedom? De link die Jeanine Deckers vandaag rondstuurde over de informatiebijeenkomst over de nieuwe Wet Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten, 11 augustus aanstaande, kon haast niet op een beter moment komen.

Alison Macrina: The Tor Browser and Intellectual Freedom in the Digital Age by Jeroen de Boer

Afbeelding: Jack Keene via Compfight cc

Read More

Posted by on nov 20, 2014

Hans de Zwart (Bits of Freedom): “Het lijkt me tof als meer bibliotheken zichzelf zien als makerspace”

Hans de Zwart (Bits of Freedom): “Het lijkt me tof als meer bibliotheken zichzelf zien als makerspace”

In het voorjaar van 2012 belde ik naar Bits of Freedom. Mijn vraag: willen jullie ruchtbaarheid geven aan het initiatief Open Bibliotheken? De eerste reactie was eentje in de trant van: “Euhmmm, wat hebben bibliotheken te maken met pleitbezorging voor een liberaler auteursrechtbeleid dan?” Dat was natuurlijk snel uitgelegd, mede dankzij ons manifest.

De link tussen bibliotheken en Bits of Freedom heb ik altijd al gezien. Vreemd vond ik het daarom ook dat beide niet meer met elkaar samenwerkten. Van de kant van BoF stoelde dat denk ik op verkeerde aannames van waarvoor bibliotheken (zouden moeten) staan. Zie daarvoor het voorbeeld hierboven. Andersom werd er door bibliotheken ook geen handreiking gedaan. Kort na het telefoongesprek ging ik op bezoek bij BoF en sprak uitgebreid met Ot van Daalen (de toenmalige directeur). Ik kreeg de indruk de eerste vertegenwoordiger van een bibliotheek te zijn die daar ooit een voet over de drempel zette. Doodzonde en een gemiste kans.

Daarom was het prachtig dat de huidige directeur van BoF, Hans de Zwart, één van de keynotes verzorgde bij het KNVI Congres. Zijn heldere verhaal bekijk en beluister je hieronder. Eén van zijn pleidooien was dat bibliotheken zichzelf mee als makerspaces zouden moeten zien. Hiervoor verwees hij naar de hacker ethic, zoals verwoord door Steven Levy in zijn boek Hackers.

Dat in zijn verhaal ook ineens ons project FryskLab voorbij kwam (vanaf 21:43) was overigens een grote verrassing. Maar aan de andere kant wellicht ook logisch. Wij verwijzen in onze presentaties al vanaf het begin op deze ethiek, waarvan we veel kunnen leren, maar die ook verdacht veel verwantschap vertoont met de fundamenten van het bibliotheekwerk. Zie daarvoor onze slides ónder de video.

Read More

Posted by on jul 2, 2012

Manifest voor internetvrijheid

Manifest voor internetvrijheid

Wereldwijd sluiten steeds meer organisaties, instellingen en individuën zich aan bij de Declaration of Internet Freedom. Op deze manier tonen onder meer Amnesty International, Reporters without Borders, The Electronic Frontier Foundation, maar ook ons eigen Bits of Freedom dat zij zich zorgen maken over de voortdurende politieke en economische druk op het internet. Op een aantal websites is het mogelijk het manifest te ondertekenen, bijvoorbeeld bij Access en Free Press. Het is op reddit, Techdirt, Cheezburger en Github mogelijk om te reageren op de huidige tekst. Op de website van The Electronic Frontier Foundation staat uitstekend beschreven wat de achtergronden van het manifest zijn.

Read More

Pin It on Pinterest