Pages Menu
Categories Menu

Posted by on mrt 19, 2019

[reprise] Bibliotheken moeten bij de ontwikkeling van digitale geletterdheid uitgaan van eigen kracht en hebben daarbij Google echt niet nodig

[reprise] Bibliotheken moeten bij de ontwikkeling van digitale geletterdheid uitgaan van eigen kracht en hebben daarbij Google echt niet nodig

Je kunt er vandaag de dag zowat vergif op innemen: wanneer er gesproken wordt over het ondersteunen van digitale vaardigheden zijn Amerikaanse techconcerns als Facebook en Google er als de kippen bij om, grif met dollars flappererend, witte voetjes te halen bij de politiek en maatschappelijke organisaties. Van die laatstgenoemde partijen zou je verwachten dat zij die uitnodiging met gepaste trots pareren. Je vraagt een tabaksfabrikant immers ook niet om onderzoek naar de nadelige effecten van roken mogelijk te maken. Je mag dan mínimaal een al dan niet verborgen agenda verwachten. Wanneer we kijken naar Google gaat het dan over toekomstige werknemers, maar, veel belangrijker, het schoonpoetsen van het blazoen.

Digitaal Samenleven

Waar in een eerder stadium het project Libraries Lead with Digital voor mij aanleiding was om mijn zorgen over deze ontwikkelingen te uiten betreft het nu het initiatief Digitaal Samenleven. Hierbij slaan onder andere VodafoneZiggo, het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ECP | Platform voor de InformatieSamenleving, Beeld en Geluid, Xerox en Google de handen ineen. En ook de Koninklijke Bibliotheek. En omdat die laatste voor mijn dagelijkse werk een belangrijke partij is vind ik het belangrijk om mijn zorg nogmaals te delen. In die zin is deze blogpost een geactualiseerde versie van het in oktober vorig jaar gepubliceerde Bibliotheken moeten bij de ontwikkeling van digitale geletterdheid uitgaan van eigen kracht en hebben daarbij Google echt niet nodig. Excuus alvast voor de hier en daar gerepliceerde tekst.

De ambities van de initiatiefnemers van Digitaal Samenleven zijn helder:

Sociale inclusie door digitale inclusie. Dus niet als doel op zich maar om je goed te voelen en te profiteren van een digitale samenleving, zowel op persoonlijk vlak en in sociale contacten als op maatschappelijk- en arbeidsvlak.

Surveillancekapitalisme

Met voornoemde ambities is helemaal niets mis en ik heb ook geen principieel probleem met pubiek-private samenwerkingen. Er is de laatste tijd echter wel wat aan de hand en dat is het inzicht dat we krijgen in de machinaties van bedrijven als Amazon, Facebook, Microsoft et. al. Auteur en Harvard-professor Shoshanna Zuboff beschrijft de praktijken van deze bedrijven in het geruchtmakende The Age of Surveillance Capitalism en betitelt de werkwijze als surveillancekapitalisme. En de koning van de surveillancekapitalisten is Google.

Surveillancekapitalisme“, aldus Zobuff, “claimt eenzijdig menselijke ervaringen die dienen als gratis grondstof voor vertaling in gedragsgegevens. Hoewel sommige van deze gegevens worden toegepast op serviceverbetering, wordt het dataoverschot gebruikt en ingevoerd in beschermde geavanceerde productieprocessen die bekend staan als ‘machine-intelligentie’ en gefabriceerd tot voorspellingsproducten die anticiperen op wat u nu, binnenkort en later zult doen. Deze producten worden verhandeld in een nieuw soort marktplaats die ik een gedragstermijnmarkt noem. Surveillancekapitalisten zijn enorm rijk geworden van deze handelsactiviteiten, want veel bedrijven zijn bereid om weddenschappen af te sluiten over ons toekomstige gedrag.

Volgens Zobuff vormt deze ontwikkeling uiteindelijk een bedreiging voor democratische waarden. Google wordt door Zobuff gepositioneerd als de partij die het begrip surveillancekapitalisme een gezicht heeft gegeven. Onze samenwerkingspartner Tactical Technology maakte met haar Glass Room Experience prachtig inzichtelijk hoe wijd verbreid het keizerrijk van Google is en volledig gericht op het verzamelen van data:

De (Koninklijke) bibliotheek en Google

Voor mij staan openbare bibliotheken voor een gebalanceerde blik op welk onderwerp dan ook. Dit geldt wat mij betreft zeker voor een onderwerp als digitale geletterdheid, waarbij zowel de technologische veranderingen, maar zeker ook de standpunten die mensen innemen zeer veranderlijk zijn. Daarbij komen dan nog eens de maatschappelijke implicaties die opgaan voor onderwerpen als privacy en auteursrecht die de gemoederen de laatste tijd erg bezighouden.

Het samenwerken met Google is dus een keuze die bij mij vragen oproept. Met de kennis van nu kan je eigenlijk niet verantwoorden dat Google de uitgelezen partner is om burgers te informeren over bijvoorbeeld online privacy en een veilig internet, een allesomvattend aspect binnen het domein van digitale vaardigheden. Het past ook niet binnen de Europese ambities, onder andere geformuleerd door Emanuel Macron, dat Europa wat betreft de invloed van technologie een zogenaamd ethisch bewust midden zou moeten vormen ten opzichte van het de corporates uit Silicon Valley en de staatscontrole van China.

Vanzelfsprekend staat het bedrijven als Google volkomen vrij om programma’s voor digitale vaardigheden op te zetten en er werken uiterst capabele mensen. Maar is dit genoeg om als Koninklijke Bibliotheek (en daarmee in principe alle Nederlandse bibliotheken) in mee te gaan, ook al zal het meegebrachte kapitaal verleidelijk zijn? Ik vind van niet.

Uitgaan van eigen kracht

Los van de politiek-strategische afweging en het financiële aspect is het voor mij minstens zo belangrijk is dat bibliotheken naar mijn mening helemaal geen grote corporate partners als Google nodig hebben om programma’s rondom digitale geletterdheid te ontwikkelen. Dat kunnen we namelijk heel goed zelf, daarbij idealiter samenwerkend met onafhankelijke kennispartners. Er is namelijk prachtig en veelomvattend aanbod beschikbaar, bijvoorbeeld de Toolbox Internetvrijheid van Bits of Freedom of de website Laat Je Niet Hack Maken van RTL-techjournalist Daniël Verlaan. En met de proeftuinsubsidie voor het Data Detox-project vertalen de Friese bibliotheken het digitale geletterdheidsaanbod van Tactical Technology naar het Nederlands en stellen het vrijelijk beschikbaar.

Ten tijde van mijn zorg over het Libraries Lead with Digital-project schreef ik:

Laten we onszelf in ieder geval de opdracht geven hierin zelf het heft in handen te nemen en daarnaast te leren van de talloze voorbeelden van openbare bibliotheken die al jarenlang succesvolle digitale geletterdheidsprogramma’s ontwikkelen en uitvoeren. En zij zouden niets liever doen dan deze successen delen met andere bibliotheken. Bij de ontwikkeling ervan hadden deze bibliotheken gek genoeg geen grote sponsoren als Google nodig. Want laten we wel wezen: dat kunnen bibliothecarissen ook zelf. En als dat niet kan is het zaak de bibliotheken zorgen dat er gekwalificeerde krachten de gelederen komen versterken.

Door de recente move van de Koninklijke Bibliotheek wordt ik nog strijdbaarder. Ik geloof er namelijk heilig in dat het het beste voor zowel bibliotheken de Nederlandse burgers is om uit te gaan van eigen kracht. Een extra element dat me tegenstaat in de samenwerking met Google is dat er nu een beeld geschetst wordt dat ontwikkelingen alleen mogelijk zijn met hulp van corporate sponsorships. En dat klopt gewoon niet. Exclusieve partnerships, zeker met aantoonbaar discutabele bedrijven als Google (ze krijgen die boetes niet voor niets) gaan in tegen de gebalanceerde houding die bibliotheken zouden moeten innemen.

Bibliotheken profileren zich terecht graag als de uitgelezen partner om burgers, zeker in aanbod van buitenschoolse activiteiten en/of binnen het domein van levenlang leren, te ondersteunen in het (door)ontwikkelen van digitale vaardigheden en, misschien nog wel belangrijker, de bijbehorende mindset: spelen en experimenteren met technologie, het kweken van bewustwording van de keerzijdes ervan en vervolgens leren hoe daarmee om te gaan. Ik vraag me in dit licht daarom oprecht af wat voor de KB de reden is geweest om een partnerschap met Google aan te gaan. Zoals gezegd heb ik geen problemen met publiek-private samenwerkingsverbanden, maar staat of valt Digitaal Samenleven met de deelname van Google?

Afbeelding: S E L E N E L I O N | Visual Art, Eclipsed. Flickr via Compfight cc

Read More

Posted by on dec 5, 2018

Werken aan de doorontwikkeling van Impact door Connectie

Werken aan de doorontwikkeling van Impact door Connectie

Ton Zijlstra deed verslag van de vier dagen die we met hem en het Frysklab-team besteedden aan de doorontwikkeling van ons project Impact door Connectie (oorspronkelijk een pilot voor de Koninklijke Bibliotheek). De resultaten ervan zijn te vinden op Innovatiebieb.

De Friese bibliotheken spelen graag een grotere rol bij het uitvoeren van het project, wat voor ons reden was voor een aantal zaken:

  1. De basiswaarden van het project, gebaseerd op het Networked Agency-model van Ton, weer voorop stellen en voor iedereen helder krijgen;
  2. De gezette stappen documenteren en de nog te zetten stappen beschrijven;
  3. Projectbeschrijvingen voor verschillende stakeholders opstellen (uiteenlopend van bibliotheekdirecteuren tot projectbegeleiders);
  4. De link met het (landelijk) bibliotheekinnovatiebeleid beschrijven.

Er is nog veel werk aan de winkel, omdat het project zowel inhoudelijk als praktisch veel lagen kent. Daarvoor nemen we de maand december, om in januari met de stakeholders in gesprek te gaan.

Het biedt tevens een mooi inkijkje in de keuken van het Kennis- en Innovatiecentrum bij BSF Fryslân en de manier waarop wij met projecten omgaan en sterke inhoudelijke partners betrekken.

Ton’s blogs:

Detailing Networked Agency / Impact Through Connection

Detailing Networked Agency / Impact Through Connection Pt2

Tijdens de doorontwikkeling rondde het FryskLabteam samen met Bibliotheken Noord Fryslân overigens een editie van Impact door Connectie af. Die was naar tevredenheid verlopen, gezien de uitzwaaisessie door leerlingen van de school, Boustien uit De Westereen:

Read More

Posted by on dec 1, 2018

FabLib, (g)een Utopie: symposium over bibliotheekmaakplaatsen in Utopia Aalst

FabLib, (g)een Utopie: symposium over bibliotheekmaakplaatsen in Utopia Aalst

Op 29 november vond in de práchtige bibliotheek van Aalst, Utopia, het symposium FabLib, (g)een Utopie plaats. Het symposium werd georganiseerd door FabLab Factory en Utopia Aalst en zij deden dat op uitmuntende wijze.

De bezoekers konden zich de hele dag tegoed doen aan praktische en strategische workshops, verzorgd door aanbieders uit Vlaanderen en Nederland. Denk daarbij aan onder andere CultuurConnect, Maakplaats021, Coda Apeldoorn en vanzelfsprekend FabLab Factory. Wijzelf (Aan Kootstra en ikzelf) vertelden over het concept van de Maker Party, dat we voor de Friese Bibliotheken uitvoerden bij Bibliotheekservice Fryslân (en in het voorjaar voor Nederlandse collega’s).

Daarnaast was een aantal mobiele labs aanwezig, waaronder FryskLab, tezamen met de Steam Machine van FabLab Factory en Bart Bakker’s MakerKar. Ikzelf mocht ervaringen delen in het plenaire startdebat, samen met Stijn de Mil en Luckas Vander Taelen en gemodereerd door Arnoud Van Der Straeten (Diensthoofd bibliotheek Aalst). De integrale video ervan vind je hieronder.

Over FabLib

FabLib (fabrication library) is ontstaan ​​uit de gedeelde ambitie tussen Frysklab (Bibliotheekservice Fryslân) en FabLab Factory om goede service aan te bieden aan bibliotheken met een makerspace. De inhoud en ervaring die FabLab Factory en FryskLab door de jaren heen hebben ontwikkeld, worden samengebracht in FabLib. Op deze manier kan een compleet, kwalitatief proces worden aangeboden, met aandacht voor strategische planning, programmering van activiteiten, technische ondersteuning voor werknemers en onderhoud van machines. Je kan er hier meer over lezen.

Read More

Posted by on dec 1, 2018

Bieb-a-palooza: over maakplaatsen en design thinking in bibliotheken

Bieb-a-palooza: over maakplaatsen en design thinking in bibliotheken

Er is de laatste tijd zeker geen gebrek aan aandacht voor maakplaatsen in bibliotheken. Tijdens de Dutch Design Week vormde het thema (samen met design thinking) het uitgangspunt voor een aflevering van bibliotheektalkshow Bieb-a-palooza.

Presentatrice Eveline van Rijswijk sprak op 25 oktober jl. in de studio in Eindhoven met Marianne Hermans (onderzoeker bij KB Nationale Bibliotheek), Robin Verleisdonk (innovatieteam Expeditie Anton bij Bibliotheek Eindhoven) en mijzelf over de invulling, rol en functie van makerplaatsen, hoe design thinking hierbinnen past en hoe bibliotheken de juiste doelgroep bereiken. Uitgangspunt voor het gesprek waren mooie voorbeelden uit Wijchen, Gouda en Middelburg.

Bieb-a-palooza, talkshow voor bibliotheekprofessionals, is een initiatief van Biebtobieb en wordt mogelijk gemaakt door KB | Nationale Bibliotheek.

Read More

Posted by on dec 1, 2018

Expertsessie Bibliotheken bij FabLearn

Expertsessie Bibliotheken bij FabLearn

Het is alweer eventjes geleden, maar gelukkig niet minder actueel: op vrijdag 28 september vond in Eindhoven de onderwijsconferentie FabLearn plaats. Deze conferentie werd georganiseerd door het consortium MakerEducation.nl, bestaande uit Waag Society, FabKlas, Bibliotheekservice Fryslân/FryskLab, Hogeschool Arnhem-Nijmegen, Het Lab Rotterdam, TU Delft, Hogeschool Rotterdam, NEMO, Ultimaker, Makerfestival Twente en stichting Lekker Samen Klooien.

Onderdeel van FabLearn waren een aantal expertsessies, waaronder één gericht op bibliotheken. Deze Expertsessie Bibliotheken werd georganiseerd door Bibliotheekservice Fryslân, in nauwe samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek en de SPN Themagroep Werkplaats.

Tijdens de expertsessie gingen deelnemers met elkaar in gesprek naar aanleiding van een drietal stellingen. Deze stellingen waren gebaseerd op uitkomsten van het bibliotheekmaakplaatsenonderzoek van de KB, TU Delft, Hogeschool Rotterdam en Hogeschool Arnhem-Nijmegen:

  1. Samenwerking met het onderwijs is noodzakelijk voor een succesvolle bibliotheekmaakplaats
  2. De begeleiding in de ultieme bibliotheekmaakplaats wordt verzorgd door …
  3. Over vijf jaar hoor je niemand meer over bibliotheekmaakplaatsen

Van de sessie is een videoregistratie gemaakt, evenals enkele losse interviews met themagroepdeelnemers:

Overzichtsvideo Expertsessie Bibliotheken:

Interview met Carola Oortwijn (Rijnbrink Groep):

Interview Maarten Lammers (OBA):

Interview Peter Troxler (Hogeschool Rotterdam):

Interview Teun te Veldhuis (CODA Apeldoorn):

Interview Kerensa Strijker (DNK Assen):

Interview Jeroen de Boer (Bibliotheekservice Fryslân):

De Expertsessie Bibliotheken werd mogelijk gemaakt door bijdragen van BSF, Koninklijke Bibliotheek, Stichting SPN en het consortium MakerEducation.nl.

 

 

 

Read More

Posted by on apr 23, 2018

Bijdragen aan twee nieuwe boeken over bibliotheekmakerspaces

Bijdragen aan twee nieuwe boeken over bibliotheekmakerspaces

Qua publicaties is het jaar 2018 nu al geslaagd. Er zijn namelijk twee boeken uitgekomen over bibliotheekmakerspaces waaraan ik een bijdrage mocht leveren. De eerste, Library Makerspaces, The Complete Guide, is een vervolg op Makerspaces in Libraries (2015). In tegenstelling tot deze laatste was mijn rol nu wat kleiner, namelijk die van bijdrager. Terri Willingham, met wie ik Makerspaces in Libraries samen schreef, fungeerde als hoofdauteur.

Voor het tweede boek dat uitkwam, School Library Makerspaces in Action, werd ik benaderd door samenstelster Heather Moorefield-Lang. Met haar werkte ik al eerder samen bij het schrijven van een artikel over de business case van FryskLab voor een uitgave over mobiele bibliotheeklabs in het tijdschrift Library Hi Tech. In School Library Makerspaces in Action is een artikel opgenomen over Impact door Connectie op School, een pilot die Bibliotheekservice Fryslân uitvoerde voor de Koninklijke Bibliotheek.

Nu vind ik het schrijven op verzoek altijd erg eervol, maar het wordt helemaal geweldig als het voorwoord van één van de boeken wordt geschreven door David Lankes. En nog mooier is het dan wanneer je door Public Libraries 2020 in de gelegenheid wordt gesteld een weekend met Lankes samen te werken en dat ook te kunnen gebruiken om één en ander op de gevoelige plaat vast te leggen.

Read More

Pin It on Pinterest