Pages Menu
Categories Menu

Posted by on feb 6, 2017

Succesvol sluitstuk van een adviestraject bij Biblionet Groningen: opening eLAB Hoogezand

Succesvol sluitstuk van een adviestraject bij Biblionet Groningen: opening eLAB Hoogezand

Afgelopen jaar mocht ik deel uitmaken van een zogenaamde buitenboordmotor (BBM) bij Biblionet Groningen. Op deze manier werkten medewerkers en een aantal externe adviseurs samen aan meerdere innovatiedossiers. De BBM waarin ik participeerde werkte plannen uit voor bibliotheeklabs in de provincie, uitgaand van praktische ervaringen bij Bibliotheek Hoogezand. 

Resultaat was het opleveren van een advies, maar ook de officiële opening van het eLAB (de benaming die Biblionet Groningen koos) van Bibliotheek Hoogezand. Deze vond vanmiddag plaats en collega Erik Hulst, de drijvende lokale kracht, vroeg mij of ik ook iets wilde zeggen tijdens de opening. En hij deed ook een suggestie, namelijk de tekst die ik in december 2012 schreef voor het initiatief 1825 Dagen (een reeks toekomstwensen van een aantal bibliotheekcollega’s). De (licht aangepaste) tekst die ik uitsprak staat hieronder.

Sinds het moment van schrijven is veel gebeurd. Inmiddels kent Nederland talloze bibliotheeklabs. Minstens zo belangrijk is dat de Koninklijke Bibliotheek de ontwikkeling erkent en deze onder de pijler werkplaats in haar nieuwe Visie Mediawijsheid 2016-2018 heeft opgenomen. Het eLAB in Bibliotheek Hoogezand maakt dat nu ook de provincie Groningen zich bij deze ontwikkeling aansluit.

**

De wereld verandert. Technologie maakt het vandaag de dag mogelijk dat iedereen kan ontwerpen en maken. De hiervoor benodigde kennis, apparatuur en materialen zijn echter niet overal beschikbaar. De wereldwijde opkomst van FabLabs en makerspaces duikt in deze leemte. Bibliotheken kunnen, omdat zij belangrijke waarden als delen, openheid en drempelloze toegang voor iedereen, delen met FabLabs, uitstekend in deze tendens participeren, zij het niet dat het ontsluiten van kennis in bibliotheken van oudsher hoofdzakelijk is gekoppeld aan boeken.

Begrippen als ontsluiting en toegang veranderen echter fundamenteel wanneer het sterk in opkomst zijnde technologieën betreffen zoals die in FabLabs en makerspaces worden aangeboden. Bij deze moderne technologie heeft kennisoverdracht in praktische zin namelijk de voorkeur: er wordt gemáákt. Of in de terminologie van Steven Levy in Hackers: Heroes of the Computer Revolution: er is sprake van een hands-on imperative (naast de andere kernwaarden van de hacker ethic: delen, openheid en samenwerken). De overeenkomsten met de uitgangspunten van het bibliotheekwerk liggen voor het oprapen, waarmee er een kans, of beter gezegd een ópdracht, voor bibliotheken ligt om hier iets mee te doen. Maar dat vraagt wel om een andere kijk op- en invulling van het begrip bibliotheek.

Een andere bibliotheek

We hebben het dus over een andere bibliotheek. Een bibliotheek waarbij het van belang is  om content en context van elkaar te onderscheiden. Bibliotheken hebben zich altijd gericht op aanbieden van boeken en andere media, oftwel content. Zij beginnen nu echter stukje bij beetje ook het belang in te zien van de omgeving waarbinnen kennis geconsumeerd en gedeeld wordt, oftwel context. Een bibliotheeklab is een context waarbinnen het maken, verbeelden, spelen en experimenteren wordt bevorderd. Dit leidt tot nieuwe producten en projecten, maar ook tot nieuwe vormen van samenwerking.

Vertaald naar de bibliotheek heb je het dan over een andere soort van dienstverlening. Waar het nu immers hoofdzakelijk draait om transactie (in- en uitlenen van boeken, vraag en antwoord) kan het straks draaien om transformatie of verandering:

De bibliotheek is een plek waar daadwerkelijk verandering optreedt in blikveld en gedachten, die kunnen leiden tot nieuwe verbindingen tussen mensen, materialen en ideeën.

De nieuwe bibliotheek (noem het zoals hier in Hoogezand een eLAB) kan mensen in staat stellen te leren omgaan met deze nieuwe ontwikkeling en laten inzien wat de mogelijkheden ervan zijn, uiteindelijk leidend tot concrete projecten en producten.

Kinderen tijdens de opening aan de slag in het eLAB.

 

Locatie

Zoals gezegd hebben bibliotheken en Fablabs een reeks van overeenkomsten, maar één die daarbij nog niet genoemd werd is de gedeelde focus op de gemeenschap. Beide zijn (van oudsher) plekken waar mensen samenkomen, waar mensen ideeën en gedachten uitwisselen en waar mensen van elkaar leren. Waar de twee van elkaar verschillen is de mate van spreiding. Bibliotheken vind je, zij het helaas in afnemende mate, bijna overal. Fablabs hebben echter een veel groter spreidingsgebied nodig om efficiënt te kunnen functioneren. “Per 100.000 inwoners een Fablab”, aldus Neil Gershenfeld, MIT-professor en geestelijk vader van het initiatief. Dat betekent dat Fablabs en makerspaces vooral in stedelijke omgevingen opkomen en veel minder in rurale gebieden. Bibliotheken moeten zichzelf daarom altijd de vraag stellen of ze in binnen hun (in)directe netwerk voldoende geïnteresseerden hebben om een FabLab/makerspace ín de bibliotheek te kunnen verantwoorden. Afgelopen jaar hebben de medewerkers van bibliotheek Hoogezand aangetoond dat dat hier wel goed zit.

Voor bibliotheken betekent het ook dat er er een nieuw publiek bereikt wordt, omdat zij wordt aangesproken door het nieuwe aanbod. Hierbij ligt het voor de hand te denken aan het onderwijs. Het biedt tevens kansen voor het aangaan van nieuwe samenwerkingsverbanden en connecties die via de traditionele bibliotheekdienstverlening niet zouden ontstaan. Het publiek dat afkomt op voorleessessies of leesclubs is nu eenmaal anders van samenstelling dan mensen met een ontwerpidee of een sterke interesse in nieuwe technologie.

Samenwerking

De grootste valkuil voor een succesvol bibliotheeklab is een gebrek aan deskundigheid.  Daarom is het, naast het actief betrekken van eigen medewerkers en competentieontwikkeling, noodzakelijk samenwerkingsverbanden aan te gaan. Het ligt voor de hand hierbij een rol toe te dichten aan lokale makers en enthousiastelingen. Daarnaast ligt samenwerking met het middelbaar en hoger onderwijs voor de hand. Studenten van deze opleidingen kunnen ingezet worden om lesprogramma’s uit te voeren of om stageopdrachten in te vervullen. En, last but not least, biedt het mogelijkheden contacten met het bedrijfsleven en zzp-ers aan te halen. Een bezoek aan de nieuwe bibliotheek als vorm van teambuilding kon zo wel wel een heel letterlijke betekenis krijgen. De wereld is veranderd en wij straks ook. Als we maar durven.

Van harte gefeliciteerd Bibliotheek Hoogezand met jullie eLAB. Ik ben ervan overtuigd dat het een groot succes gaat worden.

Read More

Posted by on okt 20, 2016

Twee dagen bij Generation Code in het Europees Parlement

Twee dagen bij Generation Code in het Europees Parlement

In het kader van de Europese Codeweek vond op 18 en 19 oktober in het Europees Parlement het evenement Generation Code: born at the library plaats. Tijdens deze interactieve tentoonstelling, georganiseerd door Public Libraries 2020, presenteerden tal van Europese openbare bibliotheken wat zij kunnen betekenen op het gebied van coderen en maken.

Met FryskLab namen we deel aan de tentoonstelling, maar kregen we daarnaast nog een extra verzoek:

zouden wij voor tien Europarlementariërs tien Maker Boxes kunnen samenstellen die zij vervolgens overdragen aan een bibliotheekorganisatie in hun land van herkomst?

Deze opdracht hebben we met beide handen aangegrepen en stelden kits samen, gebaseerd op de maker boxes van Åke Nygren, die we gebruiken voor onze workshop MediawijzerMakers.

Tijdens Generation Code konden bezoekers kennismaken met de inhoud ervan, maar nog veel belangrijker, leren waarom wij de kits samenstelden en wij ze belangrijk vinden voor het bibliotheekwerk. De theoretische basis ervan ligt in het digitale geletterdheid-framework van Doug Belshaw: The Essential Elements of Digital Literacies. De praktische toepassing ervan in de vorm van de Maker Box is gelegd door Ake Nygren. Wij pasten dat in het kader van Generation Code aan tot een kit die budgettair interessant is voor elke bibliotheekorganisatie.

Deze aanpak kon rekenen op veel positieve reacties, onder meer van Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Laurentien, Tibor Navracsics (Eurocommisaris voor Onderwijs, Cultuur, Jeugd en Sport) en Catherine Stihler (voorzitter van de MEP Library Group).

In haar plenaire afsluitende woorden wijdde de prinses nog speciaal aandacht aan ons project: “Het is niet omdat ik uit Nederland kom, maar het project over digitale geletterdheid vond ik fantastisch.” Ook benoemde ze stuk voor stuk de acht competenties van digitale geletterdheid die bij de Maker Boxes de basis vormen. En daarop zijn we best trots.

Read More

Posted by on okt 15, 2016

Te gast in Zweden bij de unconference Hackabibblan

Te gast in Zweden bij de unconference Hackabibblan

Afgelopen donderdag vertoefde ik in het Zweedse Vaggeryd, een dorp vlak ten zuiden van Jönköping. In de plaatselijke bibliotheek werd daar een dag gewijd aan maakcultuur, genaamd Hackabibblan. In het ochtenddeel daarvan mochten Åke Nygren en ikzelf een presentatie geven, terwijl de middag werd besteed aan een cardboard-challenge. En natuurlijk bracht Åke ook zijn geweldige Maker Boxes mee.

De reden van mijn bezoek was een al wat langer lopend contact met de Zweedse collega’s, in het bijzonder Ann Ostman en Lo Claesson. Ann en een groep Zweedse bibliothecarissen heetten we al in maart 2014 welkom in Lelystad, samen met de collega’s van Bibliolab. En in mei afgelopen jaar bezocht zij, Lo en een andere groep collega’s ons voor de tweede keer, onder andere bij een sessie met FryskLab in Zoutkamp.

Als manager van de bibliotheek in Vagerryd realiseerde Lo, met FryskLab als voorbeeld, een kleine mobiele makerspace en daarna een vaste makerspace in de bibliotheek. De Zweedse term voor maakbibliotheek, Skaparbibblan, is inmiddels een klein netwerk van Zweedse bibliothecarissen geworden. En de unconference Hackabibblan was daarvan een activiteit. Dat betekende dat er zo’n 30 geïnteresseerde deelnemers aanwezig waren.

In mijn presentatie (zie onderaan deze post) legde ik wat meer nadrukkelijk dan anders de link tussen bibliotheek, makersbeweging en digitale geletterdheid. Het gegeven te kunnen hergebruiken en remixen is daarin de verbindende factor. Dat betekent dat heren als Cory Doctorow en Lawrence Lessig, maar zeker ook remix-pleitbezorgers als Doug Belshaw (boek Essential Elements of Digital Literacies), Kirby Ferguson (online docureeks Everything Is A Remix) en Brett Gaylor (docu Rip! A Remix Manifesto) mijns inziens onder bibliotheekcollega’s veel bekender zouden moeten zijn. Ze zijn namelijk ontzettend inspirerend, want vertellen een verhaal waarin creativiteit, cultuur en informatievrijheid hoogtij vieren.

En dan natuurlijk ook nog even over de makerspace in Vaggeryd. Daarover kan ik kort zijn: het is een prachtige plek, met bibliothecaris Hanna Häljestig als drijvende kracht. De makerspace biedt tal van workshops, uiteenlopend van 3D printen en lasersnijden tot werken met textiel, hout en papier. Ik vind het een prachtig voorbeeld van hoe een kleine bibliotheek (Vaggeryd heeft rond de 12.000 inwoners) tot prachtige resultaten kan komen wanneer gedreven collega’s er samen de schouders onder zetten. Dat betekent dus ook dat de makerspace volkomen geïntegreerd is in de bieb en dat is precies wat uitermate belangrijk is. Niet alleen proberen te bouwen op vrijwilligers en mensen van buiten, want dat is eenvoudigweg een gemiste kans.

Foto’s van de makerspace in Vaggeryd:

Mijn presentatie van afgelopen donderdag:

Read More

Posted by on jun 1, 2016

In Brussel bij opening van European Maker Week en de eerste European Maker Faire

In Brussel bij opening van European Maker Week en de eerste European Maker Faire

Het had wat voeten in aarde, maar uiteindelijk kwam alles op z’n pootjes terecht. Samen met collega’s Bertus Douwes en Aan Kootstra was ik de afgelopen twee dagen aanwezig in Brussel. Reden hiervoor was de European Maker Week, georganiseerd door de Europese Commissie, Maker Faire Rome en Startup Europe. Voor de Europese Commissie is het organiseren van het evenement tweeërlei:

1. To create awareness about the importance of the maker culture to foster an education of creativity and innovation in all schools across Europe.
2. To build bridges between local authorities and media and the main players of their own local makers ecosystems.

Op maandag 30 mei werd de Maker Week afgetrapt met een openingsconferentie. Een aantal hooggeplaatste politici en bekende makers (waaronder Maker Faire-oprichter en Make Magazine-eigenaar Dale Dougherty) vertelden daar waarom de makersbeweging zoveel potentie heeft. Het was opvallend om te zien dat de meeste politici heel gemakkelijk de rechtstreekse link leggen tussen makers en startupcultuur. Dat is op zich positief, maar af en toe had ik het gevoel dat deze benadering wel erg eenzijdig is.

Makerscultuur kan een economische potentie hebben, maar dat hóeft niet. De vaardigheden die je in het maakproces opdoet zijn algemeen en dragen naar verwachting bij aan breed en goed opgeleide mensen. Dat daartussen briljante entrepeneurs zitten is prachtig en moet gestimuleerd worden, maar mag wat mij betreft nooit leidend zijn. In dat opzicht vond ik het fijn dat Dougherty benadrukte dat creativiteit het belangrijkste aspect van maken is. En dat daarmee ook kunst en cultuur onlosmakelijk met maken verbonden is.

Dale Dougherty aan het woord tijdens de openingsconferentie.

Dale Dougherty aan het woord tijdens de openingsconferentie.

Ikzelf mocht tijdens de openingsconferentie zitting nemen in het afsluitende panel Building Maker communities across Europe. Mijn pleidooi om het Europese netwerk van openbare bibliotheken ook in ogenschouw te nemen voor het ondersteunen van makerscultuur kon rekenen op veel bijval. Onder andere Dougherty maakte me na afloop een compliment. Maar ook mijn opmerking dat het als relatief ongeorganiseerd geheel moeilijk is om aanspraak te maken op financiële ondersteuning werd gehoord. Dat ik daarbij kon putten uit onze eigen ervaring met Platform Maker Education was prettig. Voor het proces dat we daarmee gelopen hebben (en wat ik schetste tijdens het panel) kregen we als Platform complimenten.

Bertus Douwes vertelt een Bulgaarse Europarlementariër en een groep jonge succesvolle ondernemers over de Maker Boxes en maakcultuur in bibliotheken.

Bertus Douwes vertelt een Bulgaarse Europarlementariër en een groep jonge succesvolle ondernemers over de Maker Boxes en maakcultuur in bibliotheken.

De volgende dag vond in het Europees Parlement de Maker Faire plaats. Europarlementariërs en andere geïnteresseerden konden daar uiteenlopende maakprojecten en makers ontmoeten en deelnemen aan workshops. Als altijd leidde dit tot het aanhalen van bekende contacten, maar ook het ontmoeten van nieuwe potentiële partners. Vanuit bibliotheekperspectief was het fijn om te spreken met vertegenwoordigers van Public Libraries 2020 en met hen een aantal interessante mogelijkheden te bespreken. Op naar het vervolg dus!

Hieronder de opening van European Maker Week door verantwoordelijk Europarlementariër Pilar del Castillo.

Read More

Posted by on apr 7, 2016

Presentatie over jongeren en makerscultuur bij uitreiking Kinder Media Awards 2016

Presentatie over jongeren en makerscultuur bij uitreiking Kinder Media Awards 2016

Enkele weken geleden werd ik benaderd door Remco Pijpers van Kennisnet. Hij vroeg me of ik bij de jaarlijkse uitreiking van de Kinder Media Awards een verhaal wilde vertellen over jongeren en nieuwe maaktechologie en makerscultuur. Daarop kon ik natuurlijk alleen maar ja zeggen. Hieronder de slides ervan.

Naast mij gaf nog een aantal andere sprekers een presentatie, waarbij ik vooral van het verhaal van Anne Peetoom onder de indruk was. Zij sprak over The Internet of Toys en het privacyvraagstuk dat onlosmakelijk is verbonden met ‘slim’ speelgoed. Prikkelend en inspirerend!

Read More

Posted by on mrt 30, 2016

[AUDIO] Bij BNR Nieuwsradio praten over makersbeweging in Nederland

[AUDIO] Bij BNR Nieuwsradio praten over makersbeweging in Nederland

Vanmiddag mocht ik samen met Astrid Poot (check haar Klooikoffers!) bij BNR Zakendoen Met komen praten over de opkomst en ontwikkeling van de makersbeweging in Nederland. Daarbij ging het natuurlijk ook over het maakonderwijs, de Maker Faire, de politiek en het feit dat de vouchers van Platform Maker Education schoon op zijn.

De uitzending is hier terug te luisteren.

IMG_6612

Read More