Pages Menu
Categories Menu

Posted by on okt 11, 2018

Bibliotheken moeten bij de ontwikkeling van digitale geletterdheid uitgaan van eigen kracht en hebben daarbij Google echt niet nodig

Bibliotheken moeten bij de ontwikkeling van digitale geletterdheid uitgaan van eigen kracht en hebben daarbij Google echt niet nodig

Tijdens Generation Code, afgelopen dinsdag in het Europarlement in Brussel, werd een programma gelanceerd waarbij Google op het terrein van digitale vaardigheden nauw gaat samenwerken met een aantal Europese openbare bibliotheken: Libraries Lead with Digital. Ik heb bedenkingen bij dit project.

Voor mij staan openbare bibliotheken voor een gebalanceerde blik op welk onderwerp dan ook. Dit geldt wat mij betreft zeker voor een onderwerp als digitale geletterdheid, waarbij zowel de technologische veranderingen, maar zeker ook de standpunten die mensen innemen zeer veranderlijk zijn. Daarbij komen dan nog eens de maatschappelijke implicaties die opgaan voor onderwerpen als privacy en auteursrecht die de gemoederen erg bezighouden.

Om dan nu al te kiezen voor één partner, in dit geval Google, is een keuze die bij mij vragen oproept. Is Google bijvoorbeeld de uitgelezen partner om burgers te informeren over online privacy en een veilig internet? En wat zijn de drijfveren om de relatie met bibliotheken te zoeken? Vanzelfsprekend staat het bedrijven als Google volkomen vrij om zulke programma’s op te zetten en er werken zonder enige twijfel capabele mensen. Maar is dit genoeg om als bibliotheek in mee te gaan? Mijn antwoord zou nee zijn, of in ieder geval met een aantal strikte beperkingen, sowieso in het gebruiken van tools.

Maar los daarvan en veel belangrijker is dat naar mijn mening bibliotheken geen grote corporate partners als Google nodig om programma’s rondom digitale geletterdheid te ontwikkelen. Of om in de terminologie van Google te blijven: programma’s rondom coderen (en daarmee indirect de hoofddoelstelling om banen te creëren). 

Laten we onszelf in ieder geval de opdracht geven hierin zelf het heft in handen te nemen en daarnaast te leren van de talloze voorbeelden van openbare bibliotheken die al jarenlang succesvolle digitale geletterdheidsprogramma’s ontwikkelen en uitvoeren. En zij zouden niets liever doen dan deze successen delen met andere bibliotheken. Bij de ontwikkeling ervan hadden deze bibliotheken gek genoeg geen grote sponsoren als Google nodig. Want laten we wel wezen: dat kunnen bibliothecarissen ook zelf. En als dat niet kan is het zaak de bibliotheken zorgen dat er gekwalificeerde krachten de gelederen komen versterken.

Daarnaast zijn er verschillende onafhankelijke partijen die prachtig aanbod beschikbaar hebben dat ook door bibliotheken gebruikt kan worden. Denk daarbij in Nederland natuurlijk aan de Toolbox Internetvrijheid van Bits of Freedom of de website Laat Je Niet Hack Maken van RTL-techjournalist Daniël Verlaan.

Ik geloof er heilig in dat het het beste voor zowel bibliotheken als Europa is om uit te gaan van eigen kracht. Een extra element dat me tegenstaat in de samenwerking met Google is dat er nu een beeld geschetst wordt dat ontwikkelingen alleen mogelijk zijn met hulp van corporate sponsorships. En dat is niet juist. Exclusieve partnerships als deze gaan in tegen de gebalanceerde houding die bibliotheken zouden moeten innemen.

Daarom hoop ik dat bibliotheken in Europa eenvoudiger van elkaar kunnen leren en daarbij liefst ook worden ondersteund dóór Europa. Dat laatste is op zich al lastig genoeg, dus hulp daarbij is zeker gewenst. Zou er bijvoorbeeld geen fonds kunnen worden opgezet dat specifiek voor bibliotheken bestemd is?

Uiteindelijk zijn zij immers de uitgelezen partner om burgers, zeker in aanbod van buitenschoolse activiteiten en/of binnen het domein van levenlang leren, te ondersteunen in het (door)ontwikkelen van digitale vaardigheden en, misschien nog wel belangrijker, de bijbehorende mindset: spelen en experimenteren met technologie, het kweken van bewustwording van de keerzijdes ervan en vervolgens leren hoe daarmee om te gaan. Burgers zullen vervolgens in staat zijn om hun eigen leven vorm te geven en daarbij ook Europa een stukje mooier en beter te maken.

Afbeelding: Thomas Hawk Flickr via Compfight cc

Deze blogpost is een licht bewerkte versie van een draadje op Twitter.

Read More

Posted by on nov 27, 2017

Kinderen moeten leren coderen omwille van een meer democratisch internet

Kinderen moeten leren coderen omwille van een meer democratisch internet

Een sterk artikel over het belang van leren coderen, maar niet omdat alle kinderen programmeur moeten worden. De ondertitel van het artikel in The Guardian, Don’t just teach kids to code – teach them to question Facebook and Google, luidt niet voor niets:

Het is een schande dat onze kinderen nog steeds zo digitaal ongeletterd zijn. Laten we hen vaardigheden bijbrengen zodat ze het kunnen opnemen tegen techgiganten en zo een meer democratisch internet weten te realiseren.

 

Uit het artikel:

“The importance of computing education also cuts straight to what is arguably the biggest cultural issue of our time: our increasingly lamentable collective relationship with the internet, and what that means for our lives. The idea that Facebook and Google are coming close to killing the internet’s last residue of anarchic democracy by colonising the online world is a cliche, but only because it’s true. Their dominance depends on the way that most people now blindly obey their diktats in the same way that my generation gawped at the TV – not least the young people who are immersed in the social media world, and often find themselves vulnerable to its worst excesses. The only way you can even start to reverse all that is by prising off the digital facade and encouraging people to remake the online world as they want.”

bron: The Guardian

afbeelding: janetdsza Flickr via Compfight cc

Read More

Posted by on sep 11, 2017

Everything is a Remix, part 5

Everything is a Remix, part 5

Alweer de vijfde video in de prijzenwaardige reeks Everything is a Remix van maker Kirby Ferguson. In deze editie gaat hij in op het (her)gebruiken van materiaal dat valt onder de zogenaamde fair use-regeling. Als zodanig kennen we dit in Nederland niet, maar in Amerika betekent het dat je, zonder vooraf toestemming te hoeven vragen, rechtendragend materiaal mag (her)gebruiken. De regeling gaat op wanneer je bijvoorbeeld parodieën maakt.

In de video komt ook een aantal bronnen voorbij dat verband houdt met het onderwerp. Ze zijn ook hier te vinden. Al met al een waardevolle toevoeging aan een al mooie reeks video’s rond het onderwerp internetcultuur en auteursrechtwetgeving.

Read More

Posted by on aug 23, 2017

IFLA brengt advies digitale geletterdheid uit

IFLA brengt advies digitale geletterdheid uit

Bibliotheken spelen een belangrijke rol in het veld van digitale geletterdheid. Dat word nog eens benadrukt in het advies Building a Stronger Information Society from the Bottom Up: IFLA Statement on Digital Literacy dat deze week door IFLA (International Federation of Library Associations) werd gepubliceerd. Hierin wordt geconcludeerd:

To ensure that the potential of digital technologies is realised for all, and makes a full contribution to equality and development, digital literacy needs to receive the necessary recognition and investment. As highlighted, while many citizens will find ways to develop digital literacy on their own, many others require the support of institutions such as libraries.

Libraries of course will have to take steps. They should position digital literacy as a core service of libraries, with adequate planning, budget and staff. For librarians to be able to teach digital literacy, they may need training themselves. It may be necessary to form partnerships with external actors in order to provide best service to users.

Inspirerend en een mooie handleiding om beleid en activiteiten op het terrein van digitale geletterdheid in/door bibliotheken vorm te geven.

Het volledige advies van IFLA:

 

Afbeelding: Ben YM Lee Flickr via Compfight cc

Read More

Posted by on aug 22, 2017

Infographic: tien vormen van misleidend nieuws

Infographic: tien vormen van misleidend nieuws

Ironisch genoeg kan je stellen dat het fenomeen van nepnieuws ook ergens goed voor is. Het vestigt namelijk hernieuwd de aandacht op het belang van mediawijsheid en in een wat breder kader ook digitale geletterdheid. Maar welke vormen van nepniews kan je eigenlijk onderscheiden en welke impact kunnen ze, al dan niet met elkaar gecombineerd, hebben?

De internationale non-profitotganisatie EAVI – de European Association for Viewers Interests – heeft in onderstaande infographic een opsomming van tien vormen van nepniews samengebracht. Omdat de organisatie als doelstelling heeft dat burgers ermee kunnen werken geeft zij op haar website per onderdeel ook een uitleg van hoe bijvoorbeeld het thema Pseudoscience ingezet wordt om gebruikers op bepaalde ideeën te brengen of om een bepaald (politiek of economisch) standpunt te ventileren.

Een zeer bruikbaar instrument wat mij betreft, natuurlijk ook voor bibliotheken. De verklaring Building a Stronger Information Society from the Bottom Up: IFLA Statement on Digital Literacy, die IFLA vandaag publiceerde bevestigt dat nog eens:

The IFLA Statement on Digital Literacy, published today, argues for digital literacy as both a driver of development and alternative to censorship. It calls for a broad definition, going from basic digital skills to coding and critical thinking, and emphasises the role of libraries in tailoring support to the needs of individuals. And it underlines that partnerships, with schools, economic actors and civil society, will help us deliver a successful, and sustainable, information society.

De infographic van EAVI:

 

Afbeelding: AV Dezign | www.avdezign.ca Flickr via Compfight cc

Read More

Posted by on feb 6, 2017

Succesvol sluitstuk van een adviestraject bij Biblionet Groningen: opening eLAB Hoogezand

Succesvol sluitstuk van een adviestraject bij Biblionet Groningen: opening eLAB Hoogezand

Afgelopen jaar mocht ik deel uitmaken van een zogenaamde buitenboordmotor (BBM) bij Biblionet Groningen. Op deze manier werkten medewerkers en een aantal externe adviseurs samen aan meerdere innovatiedossiers. De BBM waarin ik participeerde werkte plannen uit voor bibliotheeklabs in de provincie, uitgaand van praktische ervaringen bij Bibliotheek Hoogezand. 

Resultaat was het opleveren van een advies, maar ook de officiële opening van het eLAB (de benaming die Biblionet Groningen koos) van Bibliotheek Hoogezand. Deze vond vanmiddag plaats en collega Erik Hulst, de drijvende lokale kracht, vroeg mij of ik ook iets wilde zeggen tijdens de opening. En hij deed ook een suggestie, namelijk de tekst die ik in december 2012 schreef voor het initiatief 1825 Dagen (een reeks toekomstwensen van een aantal bibliotheekcollega’s). De (licht aangepaste) tekst die ik uitsprak staat hieronder.

Sinds het moment van schrijven is veel gebeurd. Inmiddels kent Nederland talloze bibliotheeklabs. Minstens zo belangrijk is dat de Koninklijke Bibliotheek de ontwikkeling erkent en deze onder de pijler werkplaats in haar nieuwe Visie Mediawijsheid 2016-2018 heeft opgenomen. Het eLAB in Bibliotheek Hoogezand maakt dat nu ook de provincie Groningen zich bij deze ontwikkeling aansluit.

**

De wereld verandert. Technologie maakt het vandaag de dag mogelijk dat iedereen kan ontwerpen en maken. De hiervoor benodigde kennis, apparatuur en materialen zijn echter niet overal beschikbaar. De wereldwijde opkomst van FabLabs en makerspaces duikt in deze leemte. Bibliotheken kunnen, omdat zij belangrijke waarden als delen, openheid en drempelloze toegang voor iedereen, delen met FabLabs, uitstekend in deze tendens participeren, zij het niet dat het ontsluiten van kennis in bibliotheken van oudsher hoofdzakelijk is gekoppeld aan boeken.

Begrippen als ontsluiting en toegang veranderen echter fundamenteel wanneer het sterk in opkomst zijnde technologieën betreffen zoals die in FabLabs en makerspaces worden aangeboden. Bij deze moderne technologie heeft kennisoverdracht in praktische zin namelijk de voorkeur: er wordt gemáákt. Of in de terminologie van Steven Levy in Hackers: Heroes of the Computer Revolution: er is sprake van een hands-on imperative (naast de andere kernwaarden van de hacker ethic: delen, openheid en samenwerken). De overeenkomsten met de uitgangspunten van het bibliotheekwerk liggen voor het oprapen, waarmee er een kans, of beter gezegd een ópdracht, voor bibliotheken ligt om hier iets mee te doen. Maar dat vraagt wel om een andere kijk op- en invulling van het begrip bibliotheek.

Een andere bibliotheek

We hebben het dus over een andere bibliotheek. Een bibliotheek waarbij het van belang is  om content en context van elkaar te onderscheiden. Bibliotheken hebben zich altijd gericht op aanbieden van boeken en andere media, oftwel content. Zij beginnen nu echter stukje bij beetje ook het belang in te zien van de omgeving waarbinnen kennis geconsumeerd en gedeeld wordt, oftwel context. Een bibliotheeklab is een context waarbinnen het maken, verbeelden, spelen en experimenteren wordt bevorderd. Dit leidt tot nieuwe producten en projecten, maar ook tot nieuwe vormen van samenwerking.

Vertaald naar de bibliotheek heb je het dan over een andere soort van dienstverlening. Waar het nu immers hoofdzakelijk draait om transactie (in- en uitlenen van boeken, vraag en antwoord) kan het straks draaien om transformatie of verandering:

De bibliotheek is een plek waar daadwerkelijk verandering optreedt in blikveld en gedachten, die kunnen leiden tot nieuwe verbindingen tussen mensen, materialen en ideeën.

De nieuwe bibliotheek (noem het zoals hier in Hoogezand een eLAB) kan mensen in staat stellen te leren omgaan met deze nieuwe ontwikkeling en laten inzien wat de mogelijkheden ervan zijn, uiteindelijk leidend tot concrete projecten en producten.

Kinderen tijdens de opening aan de slag in het eLAB.

 

Locatie

Zoals gezegd hebben bibliotheken en Fablabs een reeks van overeenkomsten, maar één die daarbij nog niet genoemd werd is de gedeelde focus op de gemeenschap. Beide zijn (van oudsher) plekken waar mensen samenkomen, waar mensen ideeën en gedachten uitwisselen en waar mensen van elkaar leren. Waar de twee van elkaar verschillen is de mate van spreiding. Bibliotheken vind je, zij het helaas in afnemende mate, bijna overal. Fablabs hebben echter een veel groter spreidingsgebied nodig om efficiënt te kunnen functioneren. “Per 100.000 inwoners een Fablab”, aldus Neil Gershenfeld, MIT-professor en geestelijk vader van het initiatief. Dat betekent dat Fablabs en makerspaces vooral in stedelijke omgevingen opkomen en veel minder in rurale gebieden. Bibliotheken moeten zichzelf daarom altijd de vraag stellen of ze in binnen hun (in)directe netwerk voldoende geïnteresseerden hebben om een FabLab/makerspace ín de bibliotheek te kunnen verantwoorden. Afgelopen jaar hebben de medewerkers van bibliotheek Hoogezand aangetoond dat dat hier wel goed zit.

Voor bibliotheken betekent het ook dat er er een nieuw publiek bereikt wordt, omdat zij wordt aangesproken door het nieuwe aanbod. Hierbij ligt het voor de hand te denken aan het onderwijs. Het biedt tevens kansen voor het aangaan van nieuwe samenwerkingsverbanden en connecties die via de traditionele bibliotheekdienstverlening niet zouden ontstaan. Het publiek dat afkomt op voorleessessies of leesclubs is nu eenmaal anders van samenstelling dan mensen met een ontwerpidee of een sterke interesse in nieuwe technologie.

Samenwerking

De grootste valkuil voor een succesvol bibliotheeklab is een gebrek aan deskundigheid.  Daarom is het, naast het actief betrekken van eigen medewerkers en competentieontwikkeling, noodzakelijk samenwerkingsverbanden aan te gaan. Het ligt voor de hand hierbij een rol toe te dichten aan lokale makers en enthousiastelingen. Daarnaast ligt samenwerking met het middelbaar en hoger onderwijs voor de hand. Studenten van deze opleidingen kunnen ingezet worden om lesprogramma’s uit te voeren of om stageopdrachten in te vervullen. En, last but not least, biedt het mogelijkheden contacten met het bedrijfsleven en zzp-ers aan te halen. Een bezoek aan de nieuwe bibliotheek als vorm van teambuilding kon zo wel wel een heel letterlijke betekenis krijgen. De wereld is veranderd en wij straks ook. Als we maar durven.

Van harte gefeliciteerd Bibliotheek Hoogezand met jullie eLAB. Ik ben ervan overtuigd dat het een groot succes gaat worden.

Read More

Pin It on Pinterest